OGÓLNE
WPROWADZENIE DO MSZAŁU RZYMSKIEGO I. ZASADY OGÓLNE 288. Na sprawowanie Eucharystii lud Boży gromadzi się zwykle w kościele lub gdy kościoła brak albo jest on niewystarczający, w innym odpowiednim miejscu, godnym tak wielkiego misterium. Zarówno kościoły, jak i te miejsca powinny być odpowiednio przystosowane do sprawowania czynności liturgicznych i osiągnięcia czynnego udziału wszystkich wiernych. Świątynie i przedmioty związane z kultem Bożym winny być prawdziwie godne i piękne, stanowiąc jednocześnie znaki i symbole rzeczywistości nadprzyrodzonych 107. 289. Dlatego Kościół zawsze stara się korzystać ze szlachetnej służby sztuki, dopuszczając formy artystyczne wszystkich narodów i krajów 108. Co więcej, nie tylko usiłuje zachować dzieła i skarby sztuki przekazane przez wieki poprzednie 109 i gdy zachodzi konieczność, dostosować je do nowych potrzeb, lecz również zabiega o wprowadzenie nowych dzieł, zgadzających się z duchem następujących po sobie epok 110. Dlatego przy stawianiu zadań artystom i wybieraniu dzieł, które mają być umieszczone w kościołach, należy poszukiwać prawdziwych wartości artystycznych, aby te dzieła utwierdzały wiarę i pobożność oraz były zgodne z prawdą, którą wyrażają, i celem, któremu służą 111. 290. Wszystkie kościoły powinny być uroczyście poświęcone albo przynajmniej pobłogosławione. Kościoły katedralne i parafialne zawsze się poświęca. 291. Aby zapewnić właściwe budowanie kościołów, odnawianie ich i urządzanie, ci, do których z obowiązku należy troska o to, powinni zasięgać rady diecezjalnej Komisji Liturgicznej i Komisji Sztuki Kościelnej. Biskup diecezjalny powinien korzystać z rady i pomocy komisji zarówno wtedy, gdy idzie o ustalenie przepisów w tej dziedzinie, jak również przy zatwierdzaniu projektów nowych budowli, a także w każdej poważniejszej sprawie 112. 292. W wystroju kościoła należy dążyć raczej do szlachetnej prostoty niż do przepychu. W doborze elementów zdobniczych należy dbać o prawdziwość rzeczy, a ponadto zmierzać do tego, by te elementy służyły pouczaniu wiernych i odpowiadały godności miejsca świętego. 293. Urządzenie i wyposażenie kościoła oraz pomieszczeń przyległych powinno odpowiadać potrzebom naszych czasów. Dlatego należy dbać nie tylko o te rzeczy, które są bezpośrednio związane ze sprawowaniem świętych czynności, ale także przewidzieć urządzenia mające służyć wygodzie wiernych, jakie zwykle przewiduje się w miejscach, gdzie odbywają się zgromadzenia. 294.
Lud Boży zgromadzony na Mszę świętą ma organiczną i hierarchiczną
strukturę, której wyrazem są różne funkcje i różne czynności w poszczególnych
częściach celebracji. Dlatego ogólny plan budowli kościelnej winien
być tak pomyślany, by wyrażał niejako obraz zgromadzonego ludu,
umożliwiał zachowanie należytego porządku, a także ułatwiał każdemu
prawidłowe wykonywanie jego funkcji. II. URZĄDZENIE PREZBITERIUM 295. Prezbiterium to miejsce, w którym znajduje się ołtarz, głosi się słowo Boże i gdzie pełnią swoje funkcje: kapłan, diakon i inni usługujący. Powinno być wyodrębnione z wnętrza kościoła przez pewne podwyższenie albo przez odmienną formę i wystrój. Jego rozmiary winny być takie, by swobodnie można było celebrować Eucharystię i zapewnić jej widoczność 114. Ołtarz i jego wyposażenie 296. Ołtarz, na którym pod sakramentalnymi znakami uobecnia się Ofiara krzyża, jest także stołem Pańskim. Lud Boży zaprasza się, aby przystępował do tego stołu w czasie Mszy świętej. Ołtarz jest także ośrodkiem dziękczynienia, które się spełnia przez sprawowanie Eucharystii. 297. W miejscu poświęconym Eucharystię należy sprawować na ołtarzu; natomiast poza miejscem poświęconym można ją celebrować na odpowiednim stole, zawsze jednak przykrywa się go obrusem i korporałem oraz ustawia się na nim krzyż i świeczniki. 298.
W każdym kościele powinien być ołtarz stały, jasno i trwale wskazujący
na Jezusa Chrystusa, który jest żywym kamieniem (por. 1 P 2, 4;
Ef 2, 20); w innych zaś miejscach przeznaczonych do świętych obrzędów
może być umieszczony ołtarz przenośny. 299. Ołtarz winien być zbudowany w oddaleniu od ściany, aby łatwo można było obchodzić go dookoła i celebrować przy nim w stronę ludu. Wypada go tak umieścić wszędzie, gdzie to jest możliwe. Ołtarz powinien być ustawiony w takim miejscu, by rzeczywiście stanowił ośrodek, ku któremu spontanicznie zwracać się będzie uwaga całego zgromadzenia wiernych . Z zasady winien to być ołtarz stały i poświęcony. 300. Zarówno ołtarz stały, jak i przenośny poświęca się zgodnie z obrzędem zawartym w Pontyfikale Rzymskim; ołtarz przenośny można jednak tylko pobłogosławić. 301.
Zgodnie z tradycyjnym zwyczajem Kościoła i ze względu na znaczenie
symboliczne mensa ołtarza stałego winna być kamienna i to z kamienia
naturalnego. Za zgodą Konferencji Episkopatu można też użyć innego
materiału wartościowego, trwałego i odpowiednio obrobionego. Fundament
i podstawa podtrzymujące mensę mogą być wykonane z dowolnego materiału,
byleby godnego i trwałego. 303.
W nowo budowanych kościołach winien być wzniesiony tylko
jeden ołtarz, który w zgromadzeniu wiernych będzie oznaczał jednego
Chrystusa i jedną Eucharystię Kościoła. 304. Ze względu na szacunek należny zarówno sprawowaniu pamiątki Pana, jak i Uczcie eucharystycznej, na której rozdziela się Ciało i Krew Pańską, ołtarz powinien być przykryty przynajmniej jednym białym obrusem, który pod względem formy, rozmiarów i ornamentacji winien być dostosowany do kształtu ołtarza. 305.
W przyozdabianiu ołtarza trzeba zachować umiar. 306.
Na mensie ołtarza bowiem można umieszczać tylko te przedmioty, które
są konieczne przy sprawowaniu Mszy świętej, to znaczy: Ewangeliarz
od początku celebracji aż do ogłoszenia Ewangelii; od przygotowania
darów do puryfikacji naczyń: kielich, patenę, puszkę, jeśli to konieczne,
korporał, puryfikaterz, palkę i mszał. 307. Świeczniki, które są wymagane przy poszczególnych czynnościach liturgicznych dla podkreślenia szacunku i uroczystego charakteru celebracji (por. nr 117), należy umieścić na ołtarzu lub obok niego, uwzględniając strukturę ołtarza i prezbiterium. Należy odpowiednio wkomponować je we wnętrze, przy czym nie powinny przesłaniać wiernym ołtarza, by łatwo można było widzieć, co się na ołtarzu czyni i co na nim się składa. 308. Podobnie na ołtarzu lub obok niego należy umieścić krzyż z wizerunkiem Chrystusa ukrzyżowanego, dobrze widoczny dla zgromadzonych wiernych. Wypada pozostawić ten krzyż przy ołtarzu także poza czasem sprawowania liturgii, aby przypominał wiernym zbawczą mękę Pana. Ambona 309.
Godność słowa Bożego wymaga, by w kościele było ono głoszone z miejsca,
na którym w czasie Liturgii słowa spontanicznie skupia się uwaga
wiernych 116. Miejsce przewodniczenia dla kapłana celebransa oraz inne siedzenia 310.
Krzesło kapłana celebransa winno uwydatniać jego funkcję
przewodniczącego zgromadzenia i kierującego modlitwą. Dlatego najodpowiedniejsze
dla niego miejsce będzie u szczytu prezbiterium, zwrócone w stronę
ludu, chyba że byłoby to niemożliwe ze względu na strukturę świątyni
lub inne okoliczności, np. gdyby utrudniało łączność między kapłanem
a wiernymi z powodu zbyt wielkiej odległości, albo gdyby tabernakulum
znajdowało się na środku za ołtarzem. Należy unikać wszelkiego podobieństwa
do tronu 118. Przed oddaniem
krzesła kapłana do użytku liturgicznego wypada je pobłogosławić
zgodnie z obrzędem podanym w Rytuale Rzymskim 119. III. URZĄDZENIE KOŚCIOŁA Miejsca dla wiernych 311.
Ustalając miejsca dla wiernych, należy zatroszczyć się o to, by
mogli oni dobrze widzieć święte czynności i duchowo w nich uczestniczyć.
Wypada, aby ustawiono dla nich ławki lub krzesła. Należy jednak
znieść zwyczaj rezerwowania miejsc siedzących dla niektórych osób
prywatnych 121. Krzesła
lub ławki, zwłaszcza w nowo zbudowanych kościołach, należy tak ustawić,
by wierni mogli przyjmować postawę właściwą dla odpowiednich części
liturgii i swobodnie przystępować do Komunii świętej. Miejsce zespołu śpiewaczego i instrumentów muzycznych 312. Biorąc pod uwagę układ przestrzenny kościoła, chór należy umieścić w takim miejscu, które by podkreślało jego znaczenie, mianowicie to, że stanowi on część zgromadzonej wspólnoty i pełni specjalną funkcję. Dzięki właściwemu umieszczeniu chór będzie mógł łatwiej pełnić swoją funkcję liturgiczną, a każdemu z członków zespołu umożliwi się pełne, to jest sakramentalne uczestnictwo we Mszy świętej 122. 313.
Organy i inne instrumenty muzyczne, zatwierdzone do użytku
w kościele, należy tak umieścić, by służyły pomocą zespołowi śpiewaczemu
lub śpiewającemu ludowi, a także by je wszyscy dobrze słyszeli wówczas,
gdy wykonywana jest na nich muzyka bez śpiewu. Przed oddaniem organów
do użytku liturgicznego należy je pobłogosławić zgodnie z obrzędem
zamieszczonym w Rytuale Rzymskim 123.
Miejsce przechowywania Najświętszej Eucharystii 314.
Biorąc po uwagę przestrzenny układ każdego kościoła i zgodne z prawem
miejscowe zwyczaje, Najświętszy Sakrament należy przechowywać w
tabernakulum umieszczonym w części kościoła odpowiednio godnej i
przyozdobionej oraz sprzyjającej modlitwie 124. 315.
Z uwagi na znak jest bardziej słuszne, aby na ołtarzu, przy którym
sprawuje się Mszę świętą, nie było tabernakulum z Najświętszą Eucharystią
127. 316. Według przyjętego zwyczaju przed tabernakulum winna nieustannie płonąć lampka, podsycana olejem lub woskiem, aby wskazywała na obecność Chrystusa i pobudzała do Jego czci 129. 317. Należy pamiętać także o wszystkich innych przepisach prawnych dotyczących przechowywania Najświętszej Eucharystii 130. Obrazy święte 318.
W ziemskiej liturgii Kościół przeżywa przedsmak uczestnictwa
w liturgii niebiańskiej sprawowanej w świętym mieście, Jeruzalem,
do którego pielgrzymuje, gdzie Chrystus zasiada po prawicy Boga.
Wspomina też ze czcią świętych i spodziewa się, że będzie mieć jakiś
udział w ich społeczności 131. |
