| OGÓLNE
WPROWADZENIE DO MSZAŁU RZYMSKIEGO
1. Chrystus Pan, mając sprawować z uczniami ucztę paschalną, na której ustanowił Ofiarę swego Ciała i Krwi, polecił przygotować przestronną komnatę, usłaną ( Łk 22, 12). Kościół zawsze uważał, że polecenie to odnosi się również do niego, gdy ustanawiał przepisy dotyczące sprawowania Najświętszej Eucharystii co do duchowego przygotowania ludzi, oraz miejsc, obrzędów i tekstów. Również obecne normy, wydane zgodnie z postanowieniem Soboru Powszechnego Watykańskiego II, oraz nowy mszał, którym Kościół obrządku rzymskiego będzie się odtąd posługiwać przy sprawowaniu Mszy, są nowym dowodem tej troski Kościoła, jego wiary i niezmienionej miłości ku najwyższej tajemnicy eucharystycznej oraz świadczą o nieprzerwanej i ciągłej jego tradycji, mimo wprowadzenia pewnych rzeczy nowych. ŚWIADECTWO NIEZMIENIONEJ WIARY 2.
Ofiarny charakter Mszy świętej, uroczyście stwierdzony przez Sobór
Trydencki, zgodnie z całą tradycją Kościoła 1,
został na nowo wyrażony przez Sobór Watykański II, który o Mszy
wypowiedział te znamienne słowa: Nasz Zbawiciel podczas Ostatniej
Wieczerzy (...) ustanowił eucharystyczną Ofiarę swojego Ciała i
Krwi, aby w niej na całe wieki, aż do swego przyjścia, utrwalić
ofiarę krzyża i tak powierzyć Kościołowi, umiłowanej Oblubienicy,
pamiątkę swej męki i zmartwychwstania 2. 3. Również cudowną tajemnicę rzeczywistej obecności Pana pod eucharystycznymi postaciami, potwierdzoną przez Sobór Watykański II 6 i inne dokumenty Nauczycielskiego Urzędu Kościoła 7 w tym samym znaczeniu, w jakim je podał do wierzenia Sobór Trydencki 8, stwierdza się w obrzędach Mszy nie tylko słowami konsekracji, którymi uobecnia się Chrystusa przez przeistoczenie, lecz również przez poczucie i okazywanie najwyższej czci i adoracji, jak to się dzieje w liturgii eucharystycznej. Z tego samego względu nakłania się lud chrześcijański, by ten podziwu godny Sakrament adorował w szczególny sposób w Czwartek Wieczerzy Pańskiej oraz w uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa. 4. Natura urzędowego kapłaństwa właściwego prezbiterowi, który w imieniu Chrystusa składa Ofiarę i przewodniczy zgromadzeniu świętego ludu, uwydatnia się w formie obrzędu, przez podwyższenie miejsca i przez czynności kapłana. Podstawy zaś tego urzędu są wyrażone oraz jasno i obszernie wyjaśnione w dziękczynieniu Mszy krzyżma w Czwartek Wieczerzy Pańskiej, w którym to dniu wspomina się ustanowienie kapłaństwa. W tym dziękczynieniu stwierdza się nadanie kapłańskiej władzy przez nałożenie rąk, a przez wyliczenie poszczególnych czynności opisuje się tę samą władzę, będącą kontynuacją władzy Chrystusa, Najwyższego Kapłana Nowego Testamentu. 5. Natura kapłaństwa urzędowego rzuca właściwe światło również na inne kapłaństwo o wielkim znaczeniu, mianowicie na królewskie kapłaństwo wiernych, których duchowa ofiara spełnia się przez posługę kapłanów w łączności z ofiarą Chrystusa, jedynego Pośrednika 9. Sprawowanie Eucharystii jest bowiem czynnością całego Kościoła, w której każdy powinien w pełni wykonywać wyłącznie tylko to, co należy do niego z natury rzeczy, ze względu na jego stopień w ludzie Bożym. Stąd również należy bardziej zwracać uwagę na pewne zasady celebracji, o które w ciągu wieków mniej dbano. Lud ten jest bowiem ludem Bożym, nabytym Krwią Chrystusa, przez Pana zgromadzonym, Jego słowem karmionym, ludem powołanym do tego, aby przedstawiał Bogu prośby całej ludzkiej rodziny; jest ludem, który w Chrystusie dzięki czyni za misterium zbawienia, składając Jego Ofiarę; wreszcie ludem, który przez Komunię Ciała i Krwi Chrystusa zrasta się w jedno. Lud ten jest święty przez swe pochodzenie, a jednak przez świadome, czynne i owocne uczestnictwo w eucharystycznym misterium stale wzrasta w świętości 10. WIERNOŚĆ TRADYCJI 6.
Gdy Sobór Watykański II zarządził odnowę obrzędów Mszy świętej,
polecił między innymi, by niektóre obrzędy przywrócono stosownie
do pierwotnej tradycji Ojców Kościoła 11
, czyli używając tego samego wyrażenia, co św. Pius V w Piśmie apostolskim
zaczynającym się od słów Quo primum, którym w roku 1570 ogłoszony
został Mszał trydencki. Ta zgodność słów pozwala stwierdzić, jakim
sposobem oba Mszały rzymskie, chociaż dzielą je cztery wieki, zawierają
jedną i tę samą tradycję. Jeśli zaś rozważymy wewnętrzne elementy
tej tradycji, zrozumiemy, jak wspaniale drugi mszał udoskonala pierwszy. 8.
Dziś natomiast ta tradycja Ojców Kościoła, której trzymali się
korektorzy Mszału św. Piusa V, została wzbogacona przez niezliczone
pisma uczonych. Po pierwszym wydaniu Sakramentarza gregoriańskiego
w roku 1571, często wydawano drukiem krytycznie opracowane stare
sakramentarze rzymskie i ambrozjańskie, podobnie jak starodawne
księgi liturgiczne hiszpańskie i gallikańskie, które ukazały liczne,
nie znane dotąd modlitwy o niemałej wartości duchowej. 9. Dlatego tradycja Ojców Kościoła wymaga nie tylko, by zachowywano to, co przekazali nasi najbliżsi przodkowie, lecz by objęto i rozważano wszelkie minione okresy dziejów Kościoła i wszystkie sposoby, jakimi jedyna jego wiara wyrażała się w formach ludzkiej kultury, tak różniących się między sobą, zwłaszcza tych, które krzewiły się w regionach semickich, greckich i łacińskich. To szersze spojrzenie pozwala nam dostrzec, jak Duch Święty użycza Bożemu ludowi podziwu godnej wierności w zachowywaniu niezmiennego depozytu wiary, mimo bardzo wielkiej różnorodności modlitw i obrzędów. DOSTOSOWANIE DO NOWYCH WARUNKÓW 10.
Nowy mszał świadczy o prawie modlitwy Kościoła rzymskiego i jednocześnie
chroni przekazany przez nowsze Sobory depozyt wiary, a z drugiej
strony stanowi duży krok naprzód w liturgicznej tradycji. 11.
Już Sobór Trydencki uznał wielką wartość pouczającą zawartą w sprawowaniu
Mszy świętej. Nie zdołał jednak wyprowadzić stąd wszystkich wniosków
dla praktycznego życia. Wielu usilnie domagało się zezwolenia na
używanie języków narodowych w sprawowaniu eucharystycznej Ofiary.
W stosunku do tego żądania Sobór, uwzględniając ówczesne okoliczności,
uważał za swój obowiązek znowu podkreślić tradycyjną naukę Kościoła,
według której eucharystyczna Ofiara jest przede wszystkim dziełem
samego Chrystusa; na jej skuteczność zatem nie wywiera wpływu sposób,
w jaki wierni w niej uczestniczą. Dlatego ogłoszono w następujących,
a jednocześnie umiarkowanych słowach: Chociaż Msza zawiera bogatą
treść dla pouczenia wiernego ludu, mimo to nie wydało się Ojcom
właściwe, aby wszędzie była sprawowana w języku narodowym 12.
Sobór Trydencki obwieścił, że na odrzucenie zasługuje ten, kto by
utrzymywał, że liturgiczne zarządzenie Kościoła rzymskiego, według
którego część kanonu i słowa konsekracji odmawia się po cichu, jest
godne potępienia albo że Mszę św. należy odprawiać tylko w języku
narodowym 13. 12. Dlatego Sobór Watykański II, zgromadzony w celu przystosowania Kościoła do wykonywania jego apostolskiego posłannictwa, tak jak Sobór Trydencki, w pełni docenił dydaktyczny i duszpasterski charakter liturgii 15. Ponieważ żaden katolik nie przeczył prawowitości i skuteczności świętego obrzędu sprawowanego w języku łacińskim, Sobór mógł przyznać: używanie języka ojczystego nierzadko może być bardzo pożyteczne dla wiernych i pozwolił na jego używanie 16. Żarliwość, z jaką tę uchwałę wszędzie przyjęto, sprawiła, że pod kierunkiem biskupów i samej Stolicy Apostolskiej wszelkie czynności liturgiczne z udziałem ludu wolno było sprawować w języku ojczystym, aby wierni pełniej rozumieli sprawowane misterium. 13.
Chociaż używanie języka ojczystego w liturgii świętej jest ważnym
środkiem jasnego wyrażania katechezy misterium zawartej w celebracji,
Sobór Watykański II wezwał ponadto do wykonania niektórych przepisów
trydenckich, które nie wszędzie przyjęto, jak głoszenie homilii
w niedziele i święta 17 i możliwość
wprowadzania wyjaśnień podczas świętych obrzędów 18. 14. Wiedziony tym samym duchem i pasterską gorliwością, Sobór Watykański II mógł w nowy sposób rozważyć przepis trydencki o Komunii pod obiema postaciami. Ponieważ dziś bynajmniej nie podaje się w wątpliwość teologicznych zasad o pełnej mocy Komunii, gdy przyjmuje się Eucharystię pod jedną postacią chleba, Sobór pozwolił przyjmować niekiedy Komunię pod obiema postaciami, gdy przez bardziej wymowną formę sakramentalnego znaku nadarza się szczególnie dogodna sposobność głębszego zrozumienia sakramentu, w którym wierni uczestniczą 21. 15.
W ten sposób Kościół, pozostając wierny swemu zadaniu nauczyciela
prawdy i strzegąc rzeczy starych, czyli depozytu tradycji, spełnia
również obowiązek rozważania i roztropnego stosowania rzeczy nowych
(por. Mt 13, 52). |
