| |
OGÓLNE
WPROWADZENIE DO MSZAŁU RZYMSKIEGO
ROZDZIAŁ
VII
WYBÓR
MSZY I JEJ CZĘŚCI
352.
Duszpasterska skuteczność liturgii z pewnością się zwiększy,
gdy teksty czytań, modlitw i śpiewów w miarę możliwości będą dostosowane
do potrzeb, duchowego przygotowania i poziomu intelektualnego uczestników.
Można to będzie osiągnąć przez należyte korzystanie z niżej podanych
szerokich uprawnień w zakresie wyboru tekstów.
Podczas przygotowania Mszy świętej kapłan powinien uwzględniać raczej
duchowe dobro zgromadzenia niż swoje osobiste upodobania. Niech
też pamięta, by dokonywać wyboru w porozumieniu z tymi, którzy mają
jakiś udział w sprawowaniu liturgii; nie powinien również pomijać
wiernych w sprawach, które ich bezpośrednio dotyczą.
Wobec rozległych możliwości doboru różnych części Mszy świętej jest
nieodzowne, aby diakon, lektorzy, psałterzysta, kantor, komentator
i chór przed rozpoczęciem liturgii dokładnie wiedzieli, jakie czynności
mają wykonać. Nie powinny się zdarzać sytuacje nieprzewidziane.
Harmonijny układ i sprawowanie obrzędów bardzo ułatwia duchowy udział
wiernych w Eucharystii.
I.
WYBÓR MSZY
353.
W uroczystości kapłan obowiązany jest stosować się do kalendarza
kościoła, w którym celebruje.
354.
W niedziele, w dni powszednie Adwentu, Okresu Narodzenia Pańskiego,
Wielkiego Postu, Okresu Wielkanocnego, w święta i we wspomnienia
obowiązkowe:
a) jeśli kapłan sprawuje Mszę świętą
z udziałem ludu, winien się stosować do kalendarza kościoła, w którym
celebruje;
b) jeśli sprawuje Mszę świętą, w
której uczestniczy tylko jeden usługujący, kapłan może kierować
się albo kalendarzem kościoła, albo kalendarzem własnym.
355.
W dni, w które przypada wspomnienie dowolne:
a) w dni powszednie Adwentu od dnia
17 do 24 grudnia, w ciągu oktawy Narodzenia Pańskiego i w dni powszednie
Wielkiego Postu, z wyjątkiem Środy Popielcowej i Wielkiego Tygodnia,
kapłan sprawuje Mszę świętą z bieżącego dnia liturgicznego; jeżeli
w takim dniu w kalendarzu ogólnym przypada wspomnienie, może odmówić
kolektę z tego wspomnienia, poza Środą Popielcową i Wielkim Tygodniem.
W dni powszednie Okresu Wielkanocnego można obchodzić w całości
wspomnienia Świętych.
b) W dni powszednie Adwentu przed
dniem 17 grudnia, w dni powszednie Okresu Narodzenia Pańskiego od
dnia 2 stycznia i w dni powszednie Okresu Wielkanocnego kapłan może
wybrać albo Mszę z dnia powszedniego, albo Mszę o świętym, lub o
jednym ze świętych, których wspomnienie przypada, albo Mszę o jakimś
świętym wpisanym w tym dniu w Martyrologium.
c) W zwykłe dni powszednie kapłan
może wybrać albo Mszę z dnia powszedniego, albo Mszę o świętym,
którego wspomnienie dowolne przypada, albo Mszę o jakimś świętym
wpisanym w tym dniu w Martyrologium, albo jedną z Mszy w różnych
potrzebach, albo Mszę wotywną.
Kapłan celebrujący z udziałem ludu zadba o to, by zbyt często bez
dostatecznego powodu nie opuszczać czytań, które w lekcjonarzu są
wyznaczone na poszczególne dni; Kościół bowiem pragnie, aby wiernym
hojniej zastawiano stół słowa Bożego 141.
Z tej samej przyczyny powinien z umiarem stosować Msze żałobne,
albowiem każdą Mszę świętą ofiaruje się tak za żywych, jak za zmarłych,
i w Modlitwie eucharystycznej wspomina się zmarłych.
Tam gdzie sercu wiernych bliskie są wspomnienia dowolne Najświętszej
Maryi Panny lub Świętych, należy zadośćuczynić ich uprawnionej pobożności.
Gdy istnieje swoboda wyboru między wspomnieniem wpisanym do kalendarza
ogólnego i wspomnieniem umieszczonym w kalendarzu diecezjalnym lub
zakonnym, pierwszeństwo zgodnie z tradycją przysługuje wspomnieniu
partykularnemu, jeżeli nie ma między nimi innych różnic.
II. WYBÓR TEKSTÓW MSZALNYCH
356.
Przy wyborze tekstów różnych części Mszy, tak z okresów roku kościelnego,
jak o Świętych, należy zachować następujące normy:
Czytania
357.
Na niedziele i uroczystości są wyznaczone trzy czytania, mianowicie
czytanie Proroka, Apostoła i Ewangelii; w ten sposób wychowuje się
chrześcijan do zrozumienia ciągłości zbawczego dzieła, zgodnie z
przedziwną Bożą pedagogią. Czytania te
ściśle obowiązują.
W Okresie Wielkanocnym zgodnie z tradycją Kościoła zamiast czytania
ze Starego Testamentu bierze się czytanie z Księgi Dziejów Apostolskich.
Na święta wyznaczone są dwa czytania.
Jeśli jednak zgodnie z zasadami święto zostaje podniesione do rangi
uroczystości, dodaje się trzecie czytanie, wzięte spośród tekstów
wspólnych.
W dni wspomnień Świętych, jeśli nie ma czytań własnych, z zasady
stosuje się czytania wyznaczone na dni powszednie. W niektórych
przypadkach proponuje się czytania przystosowane, które naświetlają
szczególny aspekt duchowego życia albo działalności Świętego. Używanie
tych czytań nie obowiązuje, chyba że przemawiają za tym prawdziwe
racje duszpasterskie.
358.
W lekcjonarzu na dni powszednie zamieszczone są czytania
na poszczególne dni każdego tygodnia w ciągu całego roku; należy
więc z zasady stosować te czytania w te dni, na które je wyznaczono,
chyba że przypadnie uroczystość lub święto albo
wspomnienie mające własne czytania z Nowego Testamentu, to jest
takie, w których występuje wzmianka o Świętym czczonym danego dnia.
Jeśli jednak czytanie ciągłe Pisma Świętego zostanie przerwane w
ciągu tygodnia przez jakąś uroczystość lub święto, albo przez jakiś
szczególny obchód liturgiczny, kapłan z uwagi na porządek czytań
całego tygodnia ma prawo albo części opuszczone połączyć z innymi,
albo zdecydować, którym tekstom należy przyznać pierwszeństwo.
We Mszach świętych z udziałem specjalnych grup kapłan może wybrać
czytania odpowiedniejsze na daną okoliczność, byleby pochodziły
z zatwierdzonego lekcjonarza.
359.
Ponadto specjalny wybór tekstów Pisma Świętego podano w lekcjonarzu
do Mszy obrzędowych, z którymi wiąże się sprawowanie niektórych
sakramentów lub sakramentaliów, albo do Mszy, które celebruje się
w szczególnych okolicznościach.
Lekcjonarze te ułożono w tym celu, aby przez lepszy dobór Bożego
słowa wprowadzać słuchających go wiernych w pełniejsze rozumienie
misterium, w którym uczestniczą, i wychowywać do głębszego umiłowania
objawionego słowa.
Tak więc przy wyborze tekstów, które się czyta na zgromadzeniu liturgicznym,
należy brać pod uwagę zarówno względy duszpasterskie, jak i swobodę
wyboru, która została udzielona w tej dziedzinie.
360.
Niekiedy proponuje się ten sam
tekst w formie dłuższej i krótszej. W wyborze między jedną z tych
dwóch form należy również stosować kryterium duszpasterskie. Należy
się zastanowić, czy bardziej owocne będzie dla wiernych czytanie
dłuższe czy krótsze; czy są oni zdolni wysłuchać tekstu bardziej
kompletnego, który potem zostanie wyjaśniony w homilii 142.
361.
Gdy istnieje możliwość wyboru spośród
tekstów już ściśle określonych lub podanych do wyboru, należy brać
pod uwagę pożytek uczestników. Chodzi tu zarówno o wybór tekstu
łatwiejszego lub bardziej odpowiadającego danemu zgromadzeniu, jak
o powtórzenie lub odłożenie tekstu, który wyznaczony jest na pewną
Mszę jako własny, a w innej może być zastosowany dowolnie, jeśli
przemawiają za tym względy duszpasterskie 143.
Może się to zdarzyć, gdy jakiś tekst miałby
być ponownie czytany w najbliższych dniach, np. w niedzielę i w
dzień powszedni następującego tygodnia, albo też istnieje obawa,
że jakiś tekst spowoduje trudności w danym zgromadzeniu wiernych.
Przy wyborze tekstów Pisma Świętego trzeba jednak czuwać nad tym,
aby pewnych jego fragmentów stale nie opuszczać.
362.
Konferencje Episkopatu mają prawo nie tylko wybierać bardziej odpowiednie
teksty, o czym wyżej była mowa, lecz także w szczególnych okolicznościach
proponować pewne przystosowania czytań, pod warunkiem jednak, że
teksty będą wybierane z zatwierdzonego lekcjonarza.
Modlitwy
363.
W każdej Mszy świętej, jeśli nie są podane inne wskazania, stosuje
się modlitwy właściwe dla tejże Mszy.
W dni wspomnienia Świętych stosuje się własną kolektę, a jeśli jej
nie ma, bierze się kolektę z odpowiednich tekstów wspólnych. Jeśli
nie ma własnych modlitw nad darami i po Komunii świętej, można je
wziąć spośród tekstów wspólnych albo z powszedniego dnia danego
okresu liturgicznego.
W dni powszednie Okresu Zwykłego można wziąć oracje z poprzedniej
niedzieli, albo oracje z innej niedzieli w ciągu roku, albo jedną
z podanych w Mszale oracji w różnych potrzebach. Zawsze też można
ze wspomnianych Mszy wziąć samą kolektę.
W ten sposób Mszał dostarcza obfitości tekstów, które
wzbogacają chrześcijańską modlitwę.
W ważniejszych okresach roku kościelnego przystosowanie dokonuje
się już poprzez oracje właściwe dla treści tych okresów, a podane
w Mszale na poszczególne dni powszednie.
Modlitwa
eucharystyczna
364.
Liczne prefacje, którymi wzbogacono Mszał rzymski, mają rozwijać
w różnym ujęciu temat dziękczynienia w Modlitwie eucharystycznej
i pełniej naświetlać różne aspekty misterium zbawienia.
365.
Zasady wyboru Modlitwy eucharystycznej są następujące:
a) Pierwszą Modlitwę eucharystyczną
(Kanon rzymski), którą zawsze można odmawiać, zaleca się stosować
w dni mające własne Zjednoczeni i w Mszach z własnym Boże,
przyjmij łaskawie tę ofiarę, a także w święta Apostołów i Świętych,
których imiona wspomina się w tekście tej modlitwy; wskazane jest
również stosowanie tej modlitwy w niedziele, jeśli racje duszpasterskie
nie zalecają wyboru trzeciej Modlitwy eucharystycznej.
b) Druga Modlitwa eucharystyczna,
ze względu na jej cechy charakterystyczne, zalecona jest w dni powszednie
i w specjalnych okolicznościach. Modlitwa ta ma wprawdzie własną
prefację, ale można ją stosować i z innymi prefacjami, z tymi zwłaszcza,
które w sposób syntetyczny ujmują misterium zbawienia, np. z prefacjami
zwykłymi. Kiedy Mszę sprawuje się za jakiegoś zmarłego, można użyć
specjalnej formuły zamieszczonej przed Pamiętaj także.
c) Trzecią Modlitwę eucharystyczną
można stosować w połączeniu z każdą prefacją. Zaleca się stosować
tę modlitwę w niedziele i święta. Jeśli używa się jej w Mszach za
zmarłych, można zastosować specjalną formułę, którą wprowadza się
po słowach: Zjednocz ze sobą wszystkie swoje dzieci rozproszone
po całym świecie.
d) Czwarta Modlitwa eucharystyczna
ma prefację niezmienną i podaje pełniejsze streszczenie
dziejów zbawienia. Można się nią posłużyć, gdy Msza nie ma własnej
prefacji, i w niedziele w ciągu roku. Do tej modlitwy, ze względu
na jej budowę, nie można wprowadzać specjalnej formuły za zmarłego.
Śpiewy
366.
Zamiast śpiewów podanych w Obrzędach Mszy
świętej, np. Baranku Boży, nie wolno wprowadzać innych
pieśni.
367.
Przy wyborze śpiewów między czytaniami oraz pieśni na wejście, na
przygotowanie darów i na Komunię, należy zachować przepisy podane
w odpowiednich miejscach (por. nry 40-41,
47-48, 61-64, 74, 86-88).
|
