| |
KONGREGACJA
DS. KULTU BOŻEGO
I DYSCYPLINY SAKRAMENTÓW
INSTRUKCJA
REDEMPTIONIS SACRAMENTUM
O tym, co należy zachowywać, a czego unikać
w związku z Najświętszą Eucharystią
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Rozdział
VII
NADZWYCZAJNE
FUNKCJE WIERNYCH ŚWIECKICH
146.
Niczym nie można zastąpić kapłaństwa służebnego. Jeśli bowiem we
wspólnocie brakuje kapłana, zostaje ona pozbawiona możliwości wypełnienia
sakramentalnej funkcji Chrystusa - Głowy i Pasterza, co jest istotą
życia wspólnoty kościelnej 247,
jako że "szafarzem, który może sprawować w osobie Chrystusa
sakrament Eucharystii, jest tylko kapłan ważnie wyświęcony"
248.
147. Kiedy jednak domaga się tego potrzeba Kościoła,
niektóre funkcje liturgiczne, w przypadku braku wyświęconych szafarzy,
mogą zgodnie z przepisami prawa wypełniać wierni świeccy 249.
Wierni ci, wsparci łaską Pana, są wezwani i posłani w celu wypełniania
pewnych, bardziej lub mniej ważnych, funkcji. Bardzo wielu wiernych
świeckich poświęciło się już gorliwie oraz wciąż poświęca tej posłudze,
zwłaszcza na terenach misyjnych, gdzie Kościół jest jeszcze wciąż
mało obecny lub doznaje prześladowania 250,
a także w innych rejonach doświadczonych brakiem kapłanów i diakonów.
148. Szczególnie wysoko należy cenić instytucję
katechistów, którzy wśród wielkich trudów świadczyli i wciąż świadczą
szczególną i ze wszech miar niezbędną pomoc w szerzeniu wiary i
Kościoła 251.
149. Do niektórych diecezji, dawno już ewangelizowanych,
zostali ostatnio posłani wierni świeccy, znani jako "asystenci
pastoralni", wśród których niewątpliwie bardzo wielu przyczyniło
się do dobra Kościoła, wspierając działalność duszpasterską biskupa,
prezbiterów i diakonów. Należy jednak czuwać, aby styl tej funkcji
nie upodobnił się zbytnio do kształtu duszpasterskiej posługi duchownych.
Trzeba oczywiście dołożyć starań, aby "asystenci pastoralni"
nie brali na siebie tych zadań, które należą tylko do posługi wyświęconych
szafarzy.
150. Działalność asystenta pastoralnego winna zmierzać
do tego, aby wspierać posługę kapłanów i diakonów, budzić powołania
do kapłaństwa i diakonatu oraz w każdej wspólnocie zgodnie z przepisami
prawa gorliwie przygotowywać wiernych świeckich do podjęcia różnych
funkcji liturgicznych według różnorodności charyzmatów.
151. Przy sprawowaniu liturgii do pomocy nadzwyczajnych
szafarzy należy się uciekać jedynie w sytuacji prawdziwej konieczności.
Pomoc ta bowiem nie jest przewidziana w celu zapewnienia pełniejszego
uczestnictwa świeckich, lecz z natury swojej jest dodatkowa i tymczasowa
252. Gdzie jednak istnieje
konieczność odwołania się do posługi szafarzy nadzwyczajnych, należy
wytrwale i gorąco się modlić, aby Pan niezwłocznie posłał kapłana
do posługi wspólnocie oraz wzbudził obficie powołania do kapłaństwa
253.
152. Funkcje te zaś, czysto uzupełniające, nie
powinny się stać bynajmniej okazją do zafałszowania samej posługi
kapłanów, aby w konsekwencji nie zaniedbywali oni sprawowania Mszy
świętej dla powierzonego im ludu oraz osobistej troski o chorych
czy też starania o chrzest dzieci, o asystowanie przy udzielaniu
sakramentu małżeństwa lub odprawianie pogrzebów chrześcijańskich,
co odnosi się przede wszystkim do kapłanów wspieranych przez diakonów.
Niech więc w parafiach nigdy nie dochodzi do tego, aby kapłani lekkomyślnie
zamieniali się własnymi funkcjami kapłańskimi z diakonami lub świeckimi,
wprowadzając tym samym zamieszanie co do specyfiki każdego z nich.
153. Ponadto świeckim nigdy nie wolno przyjmować
funkcji diakona lub kapłana lub nakładać ich szat albo innych do
nich podobnych.
1.
NADZWYCZAJNY SZAFARZ KOMUNII ŚWIĘTEJ
154.
Jak już zostało wspomniane, "szafarzem, który może sprawować
w osobie Chrystusa sakrament Eucharystii, jest tylko kapłan ważnie
wyświęcony" 254. Stąd
nazwa "szafarz Eucharystii" odnosi się w sposób właściwy
jedynie do kapłana. Również z racji święceń zwyczajnymi szafarzami
Komunii świętej są: biskup, prezbiter i diakon 255,
do nich więc należy w czasie sprawowania Mszy świętej udzielanie
Komunii świętej wiernym świeckim. W ten sposób poprawnie i w pełni
może się objawić w Kościele ich służebny urząd oraz wypełnić sakramentalny
znak.
155. Oprócz szafarzy zwyczajnych istnieje prawnie
ustanowiony akolita, który z ustanowienia jest nadzwyczajnym szafarzem
Komunii świętej również poza sprawowaniem Mszy. Ponadto, jeśli przemawiają
za tym motywy prawdziwej konieczności, biskup diecezjalny zgodnie
z przepisami prawa może do tej posługi wyznaczyć również innego
wiernego świeckiego jako szafarza nadzwyczajnego albo jednorazowo
(ad actum), 256 albo na czas określony,
wykorzystując w tym celu stosowną formułę błogosławieństwa. Jednakże
nie jest wymagane, aby owo wyznaczenie miało formę liturgiczną;
jeśli jednak ją ma, w żaden sposób nie może się ono upodobnić do
obrzędu święceń. W szczególnych i nieprzewidzianych przypadkach
na jednorazowe wypełnienie tej funkcji zgody może udzielić kapłan,
który przewodniczy celebracji eucharystycznej 257.
156. Funkcja ta winna być pojmowana zgodnie z jej
nazwą, która brzmi "nadzwyczajny szafarz Komunii świętej",
nie zaś "specjalny szafarz Komunii świętej" ani "nadzwyczajny
szafarz Eucharystii", ani też "specjalny szafarz Eucharystii".
Te ostatnie nazwy rozszerzają znaczenie tej funkcji w sposób nieodpowiedni
i niewłaściwy.
157. Jeśli w sytuacji zwyczajnej obecna jest wystarczająca
liczba wyświęconych szafarzy, również do rozdawania Komunii świętej,
nie należy wyznaczać nadzwyczajnych szafarzy Komunii świętej. W
takich okolicznościach ci, którzy byliby wyznaczeni do tego rodzaju
posługi, nie powinni jej wykonywać. Należy potępić postępowanie
tych kapłanów, którzy, choć sami uczestniczą w celebracji, powstrzymują
się jednak od udzielania Komunii, powierzając to zadanie świeckim
258.
158. Nadzwyczajny szafarz Komunii świętej będzie
bowiem mógł udzielać Komunii jedynie w przypadku braku kapłana lub
diakona, albo kiedy kapłan napotyka trudności z powodu choroby lub
podeszłego wieku lub innej ważnej przyczyny albo gdy jest tak wielka
liczba wiernych przystępujących do Komunii, że sama celebracja Mszy
zbytnio by się przeciągnęła 259.
Należy to jednak rozumieć w ten sposób, że w żadnym przypadku wystarczającą
przyczyną nie będzie nieznaczne przedłużenie, oceniane w świetle
zwyczajów i kulturowego kontekstu miejsca.
159. Nadzwyczajnemu szafarzowi Komunii świętej
nie wolno nigdy wyznaczać nikogo innego do udzielania Eucharystii,
jak na przykład rodzica albo współmałżonka, albo dziecka tego chorego,
który ma przyjąć Komunię.
160. Biskup diecezjalny powinien ponownie ocenić
praktykę ostatnich lat w tej dziedzinie i w miarę potrzeby skorygować
ją lub ściślej określić. Gdzie z racji prawdziwej konieczności tego
rodzaju nadzwyczajni szafarze są liczniej wyznaczani, biskup diecezjalny
powinien wydać szczegółowe normy, w których, uwzględniając tradycję
Kościoła, zgodnie z przepisami prawa winien ustalić sposób wykonywania
tej funkcji.
2.
GŁOSZENIE SŁOWA BOŻEGO
161.
Jak już zostało powiedziane, homilia podczas Mszy świętej ze względu
na swoje znaczenie i naturę jest zarezerwowana kapłanowi lub diakonowi
260. Co do pozostałych
form przepowiadania, jeśli w określonych okolicznościach domaga
się tego konieczność albo gdy to w szczególnych przypadkach zaleca
pożytek, do przepowiadania w kościele lub w kaplicy poza Mszą świętą
można dopuścić wiernych świeckich, zgodnie z przepisami prawa 261.
Może to mieć miejsce jedynie z powodu małej liczby wyświęconych
szafarzy w niektórych miejscach w celu ich uzupełnienia; z tego
całkowicie wyjątkowego przypadku nie wolno czynić zwyczaju ani uważać
go za autentyczną promocję laikatu 262.
Ponadto wszyscy powinni pamiętać, że władza na tego rodzaju zezwolenie
należy do ordynariuszy miejsca i to jedynie jednorazowo (ad actum),
nie zaś do innych, nawet prezbiterów lub diakonów.
3.
CELEBRACJE SZCZEGÓLNE - ODBYWAJĄCE SIĘ PODCZAS NIEOBECNOŚCI KAPŁANA
162.
W dzień, który się nazywa "dniem Pańskim", Kościół wiernie
wspólnie się gromadzi, aby wspominać zmartwychwstanie Pana oraz
całe misterium paschalne zwłaszcza przez sprawowanie Mszy świętej
263. Albowiem "nie
zbuduje się (...) żadnej wspólnoty chrześcijańskiej, jeżeli nie
jest ona zakorzeniona w celebracji Najświętszej Eucharystii"
264. Stąd lud chrześcijański
ma prawo, aby dla jego dobra sprawowana była Eucharystia w niedziele
i święta obowiązujące oraz inne ważniejsze dni świąteczne, a w miarę
możliwości nawet codziennie. Dlatego tam, gdzie w niedzielę trudno
zorganizować sprawowanie Mszy w kościele parafialnym lub w innej
wspólnocie wiernych, biskup diecezjalny w łączności ze swoim prezbiterium
winien w odpowiedni sposób zaradzić tej sytuacji 265.
Wśród tych możliwych rozwiązań najważniejsze będą: wezwanie do tego
innych kapłanów albo udanie się wiernych w celu uczestniczenia w
tajemnicy Eucharystii do najbliższego im kościoła 266.
163. Wszyscy kapłani, którym "dla dobra"
innych zostało powierzone kapłaństwo i Eucharystia 267,
powinni pamiętać, że są zobowiązani stworzyć okazję wszystkim wiernym,
aby mogli wypełnić obowiązek uczestniczenia we Mszy niedzielnej
268. Ze swojej strony,
wierni świeccy mają prawo, by żaden kapłan, jeśli nie zachodzi rzeczywista
przeszkoda, nigdy nie odmawiał sprawowania Mszy dla dobra ludu lub
nie sprzeciwiał się, gdy będzie sprawowana przez innego kapłana,
jeśli wierni nie mogą w inny sposób wypełnić obowiązku uczestniczenia
we Mszy w niedzielę oraz inne ustalone święta.
164. "Jeżeli z braku świętego szafarza albo
z innej poważnej przyczyny nie można uczestniczyć w Eucharystii"
269, lud chrześcijański
ma prawo, aby biskup diecezjalny w miarę możliwości zatroszczył
się o zorganizowanie w niedzielę jakiejś celebracji dla samej wspólnoty
zgodnie z jego autorytetem i z przepisami kościelnymi. Jednakże
tego rodzaju szczególne celebracje niedzielne zawsze należy uważać
za coś całkowicie nadzwyczajnego. Zadaniem więc wszystkich, zarówno
diakonów, jak wiernych świeckich, którym biskup diecezjalny zleci
wypełnianie funkcji w takich celebracjach, "będzie (...) troska
o nieustanne podtrzymywanie we wspólnocie prawdziwego >głodu<
Eucharystii, który sprawi, iż nie zostanie zmarnowana żadna okazja
do odprawiania Mszy świętej, dzięki skorzystaniu chociażby z okazjonalnej
obecności kapłana" 270.
165. Należy starannie unikać wszelkiego pomieszania
między tego rodzaju zgromadzeniami a celebracją eucharystyczną 271.
Biskupi diecezjalni powinni więc roztropnie rozstrzygnąć, czy na
tych zgromadzeniach powinna być udzielana Komunia święta. W celu
zapewnienia szerszej współpracy w tej dziedzinie jest korzystne,
aby sprawa ta została określona przez Konferencję Episkopatu i aby
znaleziono rozwiązanie, które musi uzyskać zatwierdzenie Stolicy
Apostolskiej za pośrednictwem Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny
Sakramentów. Ponadto w przypadku nieobecności kapłana i diakona
lepiej będzie podzielić wypełnianie różnych funkcji między wielu
wiernych, niż gdyby jeden wierny świecki sam kierował całą celebracją.
Nie wypada nigdy mówić, że jakiś wierny świecki "przewodniczy"
celebracji.
166. Podobnie biskup diecezjalny, do którego wyłącznie
należy podejmowanie decyzji, nie powinien łatwo zezwalać, aby takie
celebracje, zwłaszcza jeśli rozdaje się na nich również Komunię
świętą, odbywały się w dni powszednie, a przede wszystkim w miejscach,
gdzie w poprzednią lub następną niedzielę Msza mogła być lub będzie
mogła być sprawowana. Usilnie prosi się kapłanów, by w miarę możliwości
codziennie odprawiali Mszę świętą dla ludu w jednym z kościołów
im powierzonych.
167. "Podobnie też nie można myśleć o zastąpieniu
Mszy świętej niedzielnej ekumenicznymi celebracjami słowa Bożego
lub spotkaniami modlitewnymi razem z chrześcijanami należącymi do
(
) Wspólnot kościelnych czy też uczestnictwem w ich służbie liturgicznej"
272. Jeśli więc z powodu
naglącej potrzeby biskup diecezjalny pozwoli jednorazowo (ad actum)
na uczestnictwo katolików w tego rodzaju spotkaniu modlitewnym,
duszpasterze powinni czuwać, aby wśród wiernych katolików nie powstało
nieporozumienie dotyczące konieczności uczestniczenia we Mszy nakazanej
również w tych okolicznościach w innej godzinie dnia 273.
4.
KAPŁANI WYDALENI ZE STANU DUCHOWNEGO
168.
"Duchowny, który utracił stan duchowny zgodnie z przepisami
prawa (...) ma zakaz wykonywania władzy święceń" 264.
Nie wolno mu więc pod żadnym pretekstem sprawować sakramentów, z
zachowaniem jedynie określonego w prawie wyjątku 275.
Nie wolno też wiernym prosić go o celebrację, kiedy nie ma słusznej
przyczyny, która na to zezwala, zgodnie z przepisem kan. 1335 276.
Ponadto zabrania się tym osobom głoszenia homilii oraz przyjmowania
kiedykolwiek jakiegoś zadania lub funkcji podczas sprawowania świętej
liturgii, 267 aby wśród wiernych nie powstało
zamieszanie, a prawda nie została zaciemniona. |
