| |
INSTRUKCJA KONGREGACJI KULTU BOŻEGO
O MSZACH DLA GRUP SPECJALNYCH
(AAS 6l/1969/806-811)
Jednym z głównych
celów duszpasterskiego działania Kościoła jest wychowanie wiernych
do coraz ściślejszej wspólnoty kościelnej tak, aby każdy wierny,
zwłaszcza przez udział w liturgii, gorliwie jednoczył się z braćmi
we wspólnocie Kościoła, zarówno powszechnego jak i lokalnego.
Zgromadzenie liturgiczne, któremu przewodniczy ten, kto ma władzę
zwoływania ludu Bożego, kierowania nim, nauczania i uświęcania,
jest znakiem oraz narzędziem jedności całego rodzaju ludzkiego,
a na pierwszym miejscu Kościoła z Chrystusem 1.
Dokonuje się to i wyraża w sposób rzeczywisty we wspólnym sprawowaniu
Eucharystii, zwłaszcza w niedziele i święta, tak pod przewodnictwem
biskupa jak i we wspólnocie parafialnej, której duszpasterz zastępuje
biskupa 2.
Troska duszpasterska obejmuje również grupy specjalne, nie dla podtrzymywania
pewnego rozdziału czy tworzenia "małych kościołów" lub ustanawiania
przywilejów, lecz aby zaspokoić szczególne potrzeby wiernych i pogłębić
życie chrześcijańskie, zgodnie z potrzebami i formacją osób tworzących
daną grupę. Wykorzystuje się wszystkie dobrodziejstwa, jakie wypływają
z tego szczególnego związku duchowego lub apostolskiego oraz z dążności
do wzajemnego budowania się.
Praktyka duszpasterska wskazuje w sposób wystarczający, jak skuteczną
pomocą dla tych grup mogą stać się specjalne nabożeństwa. Jeżeli
bowiem są urządzane w sposób właściwy i roztropny, nie przynoszą
szkody jedności parafialnej, lecz wspomagają działalność misyjną
parafii, ponieważ mogą bardziej bezpośrednio dosięgnąć niektórych
wiernych, innym zaś zapewnić głębszą formację.
Ponadto żywotność takich zespołów czerpie energię stąd, że na tzw.
zebraniach modlitewnych łączy się wspólną medytację nad chrześcijańską
prawdą ze wspólnym wysiłkiem wewnętrznym, by dostosować do niej
własny styl życia, co osiąga się przez zastosowanie sposobów i formuł
bardziej odpowiadających danemu zespołowi, zwłaszcza przez czytanie
Słowa Bożego i rozmyślanie; często także przez sprawowanie Eucharystii,
która jakby dopełnia takie spotkania i staje się ich ukoronowaniem.
Obecnie wyraża się wielkie pragnienie, by na tego rodzaju zebraniach
uczestniczyć w Eucharystii. Z tego powodu wydało się rzeczą pożyteczną
podać pewne zasady dotyczące sposobu sprawowania Eucharystii, ażeby
odbywała się ona w sposób uporządkowany, dokładnie i z powagą, przynosząc
korzyść duchową uczestnikom, z poszanowaniem właściwej natury kultu
religijnego.
1. Należy dokładnie rozważyć, uwzględniając wszystkie
okoliczności, czy w poszczególnych wypadkach sprawowanie Eucharystii
jest rzeczą pożyteczną z punktu widzenia duszpasterskiego, czy też
raczej jest wskazane urządzenie innego nabożeństwa o charakterze
religijnym.
2. Do grup specjalnych, dla dobra których można
sprawować Eucharystię, wypada zaliczyć następujące:
a) Spotkania w celu odprawienia ćwiczeń
duchowych, jednodniowe lub kilkudniowe spotkania dla rozważania
tematów religijnych lub duszpasterskich, zebrania apostolstwa świeckich,
ewentualnie innych tego rodzaju stowarzyszeń.
b) Spotkania pewnej grupy parafian,
podejmowane w celach duszpasterskich.
c) Zebrania wiernych mieszkających
daleko od kościoła parafialnego, odbywane w określonych terminach
z troską o własną religijną formację.
d) Spotkania wiernych jednego stanu,
którzy zbierają się, aby otrzymać pouczenie lub formację religijną
bardziej do nich dostosowaną.
e) Spotkania rodzinne przy chorych
lub starszych osobach, które nie wychodzą z domu i dlatego nigdy
nie mogą uczestniczyć we Mszy św. w kościele. W takich wypadkach
dołączają się krewni i inni opiekujący się danymi osobami.
f) Zebrania rodzinne z okazji modłów
przy zmarłym lub z innej okazji o charakterze religijnym.
3. Sprawowanie Eucharystii dla grup specjalnych
z zasady powinno się odbywać w miejscu świętym.
4. Władza zezwalania za sprawowanie Eucharystii
dla grup specjalnych poza miejscem świętym jest zarezerwowana ordynariuszowi
miejsca, ewentualnie ordynariuszowi zakonnemu gdy chodzi o podległe
mu domy. Powinni oni jednak udzielać tego zezwolenia, zwłaszcza
gdy chodzi o odprawianie w domach prywatnych lub w instytucjach
tylko wtedy, gdy miejsce jest odpowiednie i godne 3,
zawsze z wykluczeniem sypialni 4
*). Jednak i na to trzeba zwrócić uwagę, by domaganie się bardziej
obszernego i godniejszego pomieszczenia nie prowadziło do wyróżniania
pewnych rodzin przed innymi. W ten sposób mogłyby odżywać w nowej
formie przywileje, potępione w Konstytucji o liturgii 5.
*) Uwaga tłumacza: KPK, kan. 932§1 mówi tylko o "odpowiednim miejscu",
"in loco honesto". Wykluczenie sypialni nie zawsze jest możliwe
przy Mszach odprawianych u chorych.
5. Należy mieć na uwadze podstawowe zasady zawarte
w instrukcji "Eucharisticum Mysterium" 6,
a zwłaszcza następujące:
a) Ofiara eucharystyczna i święta
Uczta w ten sposób tworzą jedno misterium, że są wzajemnie złączone
bardzo ścisłym węzłem teologicznym i sakramentalnym.
b) Żadnej Mszy św. nie można uważać
w sposób ekskluzywny za czynność własną zebrania partykularnego,
lecz trzeba ją uważać za czynność Kościoła, w której kapłan wypełniając
swoją funkcję przewodniczy całej akcji liturgicznej jako sługa Kościoła.
c) O wszystko należy zatroszczyć
się w ten sposób, by odpowiednio przygotowane miejsce, wygląd osób
i rzeczy, wyrażały najwyższy kult, który należy się prawdziwemu
Bogu, czczonemu w Najśw. Sakramencie Eucharystii.
6. Aby lepiej dostosować odprawianie Eucharystii
do okoliczności, rzeczy i osób, należy odpowiednio ułożyć poszczególne
części z uwzględnieniem ogólnych norm i następujących zasad:
a) Jak najbardziej trzeba się zatroszczyć
o czynne uczestnictwo wiernych, uwzględniając szczególne okoliczności,
w których dokonuje się odprawianie Eucharystii oraz sposc5h łatwiejszego
osiągania tego celu.
b) Stosownie do rodzaju danej grupy
odprawianie może poprzedzić chwila medytacji tekstów Pisma św. lub
jakieś pouczenie duchowe.
c) Oprócz pouczenia wstępnego, celebrans
może krótko wprowadzić do Liturgii słowa przed rozpoczęciem czytań
i do Liturgii eucharystycznej przed prefacją. Może także powiedzieć
kilka słów przed rozesłaniem wiernych. Nic powinien jednak tego
czynić w czasie Modlitwy Eucharystycznej.
d) Zachowując w mocy przepis zawarty
w zamieszczonych poniżej punktach f) i h), z wyjątkiem tego, co
wykonuje komentator, wierni powinni się powstrzymać w czasie sprawowania
Eucharystii od rozważań, pouczeń i podobnych czynności.
e) Mając na uwadze szczególne okoliczności,
można w Liturgii słowa dobrać teksty bardziej odpowiadające szczególnemu
charakterowi Mszy, byleby zostały wzięte z tekstów zatwierdzonego
lekcjonarza.
f) Czytania poprzedzające Ewangelię
może odczytać ktoś z uczestników (mężczyzna lub kobieta), natomiast
Ewangelię powinien głosić tylko kapłan lub diakon, gdy jest do dyspozycji.
g) W homilii kapłan powinien nawiązać
do tego specjalnego charakteru Mszy i naświetlić powiązania zachodzące
między zebraną tam grupą a Kościołem lokalnym i powszechnym.
h) Modlitwę wiernych można dostosować
do szczególnych okoliczności, zachowując zawsze jej religijny charakter.
Należy jednak zwrócić uwagę na to, by nie pominąć całkowicie intencji
ogólnych za Kościół, za świat, za braci znajdujących się w potrzebie
oraz za otaczających ołtarz. Jest rzeczą dozwoloną, by obecni dołączyli
jakąś specjalną intencję uprzednio należycie przygotowaną.
7. Bardziej doskonałe i pełniejsze uczestnictwo
we Mszy św. dokonuje się przez przyjęcie sakramentalnej Komunii
św.
Gdy idzie o sposób rozdzielania Komunii św., trzeba stosować praktykę
prawnie obowiązującą w poszczególnych diecezjach. Co zaś dotyczy
Komunii św. pod dwiema postaciami, należy zachować przepisy ustalone
w Ogólnym wprowadzeniu do Mszału Rzymskiego 7.
Nie zezwala się jednak na tę formę Komunii św. w Mszach odprawianych
w domu, chyba że chodzi o udzielenie wiatyku 8.
8. Dla ożywienia uczestnictwa wiernych, zwłaszcza w pewnych
okolicznościach, może się okazać pożytecznym także śpiew sakralny,
ponieważ potęguje jednomyślność. Jednakże i w tej dziedzinie trzeba
mieć na uwadze przepisy dotyczące śpiewu i muzyki w czynnościach
sakralnych i usuwać to wszystko, co nie odpowiada świętości obrzędu
i nie podtrzymuje pobożności wiernych.
9. Ponadto trzeba czuwać, aby do Mszy odprawianych
w kościele dla wszystkich wiernych nie wprowadzać tych przystosowań,
na które się zezwala jedynie w omawianych tutaj wypadkach.
10. Wstępne warunki wymagane do sprawowania Eucharystii
dla tych grup specjalnych poza miejscem świętym, zwłaszcza w domach
prywatnych, są następujące:
a) Zezwolenia, o których mowa w numerze
4 nie powinno się udzielać na niedziele i święta nakazane, z wyjątkiem
wypadków szczególnych. Chodzi o to, aby liturgicznego zgromadzenia
parafialnego nie pozbawiać posługi kapłańskiej i uczestnictwa wiernych
pogłębiającego życie i jedność wspólnoty.
b) Jeżeli kapłanem odprawiającym
nie jest sam proboszcz, zawsze powinien powiadomić proboszcza. Natomiast
proboszcz ma obowiązek przesłać biskupowi relację o odbytych Mszach
dla grup specjalnych.
c) Należy zachować przepisy dotyczące
postu eucharystycznego w ten sposób, by Mszy św. nie poprzedzał
bezpośrednio jakiś posiłek lub uczta. Jeżeli zaś mają one miejsce
po Mszy św., trzeba w miarę możności zatroszczyć się o to, by nie
używano tego samego stołu, na którym sprawowano Eucharystię.
d) Do Eucharystii należy przygotować
chleb przaśny, bo tylko takiego można używać w Kościele łacińskim.
Powinien mieć taką formę, jakiej zgodnie ze zwyczajem używa się
także w innych Mszach świętych.
e) Porą odprawiania nie powinna być późna noc.
f) Gdy chodzi o zgromadzenia rodzinne,
to nie należy wykluczać tych, którzy z uzasadnionych przyczyn pragną
uczestniczyć we Mszy świętej.
11. Wreszcie dla pewniejszego osiągnięcia zamierzonego
celu tych Mszy oraz by uzyskać pełniejsze owoce duchowe, trzeba
zarówno w przygotowaniu jak i samym odprawianiu zatroszczyć się
o zachowanie godności całej czynności świętej. Należy też wybrać
bardziej odpowiednią formę i poszczególne elementy, z zachowaniem
przepisów liturgicznych. Stąd:
a) Teksty obowiązujące we Mszy św.
mogą być dobierane z mszału lub z zatwierdzonych dodatków. Jako
samowolę trzeba potępić wszelką zmian4, zachowując wszakże w mocy
przepis zawarty w numerze 6, e).
b) Wyposażenie ołtarza, naczynia
święte i szaty powinny odpowiadać obecnym przepisom liturgicznym
co do liczby, formy i jakości 9.
c) Gdy idzie o gesty celebransa i
ceremonie, jak również o ubiór uczestników, to obowiązują te same
przepisy co i przy zwykłym odprawianiu Mszy św.
Zachęca się duszpasterzy, aby głębiej rozważyli pożytek duchowy
płynący z tak odprawianych Mszy dla formacji dusz. Tylko wtedy są
one owocne, jeżeli prowadzą uczestników do pełniejszego zrozumienia
chrześcijańskiego misterium, do rozwoju kultu Bożego i do włączenia
apostolatu i bratniej miłości.
Chociaż obecnie nie brak takich, którzy odnowę upatrują w nowinkach,
czasem niezdrowych, ale sensacyjnych i w nowych dowolnych formach
odprawiania liturgii, które wymyślają, to jednak kapłani, zarówno
diecezjalni jak i zakonni, rzeczywiście zatroskani o dobro wiernych,
powinni zdawać sobie sprawę z tego, że droga trwałego i uświęcającego
duszpasterstwa polega na stałej i wielkodusznej wierności względem
woli Kościoła wyrażonej w Jego nakazach, normach i strukturach.
Co zaś oddala od wspomnianej zasady, to chociażby wabiło pozorami,
wprowadza zamieszanie w umysłach wiernych, pozbawia posługę kapłańską
namaszczenia i czyni ją bezowocną.
Powyższa Instrukcja sporządzona z polecenia Papieża przez Kongregację
Kultu Bożego i przez samego Papieża zatwierdzona, będzie na przyszłość
regulowała sprawę odprawiania Mszy św. dla grup specjalnych.
Wydano w Watykanie, dnia 15 maja 1969 r., w uroczystość Wniebowstąpienia
Pańskiego.
BENNO
Kard. GUT
Prefekt
H.
BUGNINI
Sekretarz
Tłumaczenia powyższej Instrukcji na język polski dokonała Komisja
Episkopatu Polski do spraw Liturgii i Duszpasterstwa Liturgicznego.
+ Biskup TADEUSZ RYBAK
Przewodniczący Komisji
(za "Wiadomości
Diecezjalne" (Katowice) 56 (1988) 95-99)
|
