|
SAKRAMENTALIA
I NABOŻEŃSTWA
Instrukcja
Liturgiczno-duszpasterska Episkopatu o pogrzebie i modlitwach za
zmarłych - (5 V 1978)
Nowo wydana
księga liturgiczna Obrzędy pogrzebu zawiera obszerne wprowadzenie
teologiczno-pastoralne. Duszpasterze powinni starannie przestudiować
to wprowadzenie i zastosować w praktyce duszpasterskiej jego postulaty.
Przygotowanie
wiernych do udziału w nowej liturgii pogrzebu
1. Należyty
udział w odnowionej liturgii pogrzebu trzeba przygotować przez odpowiednią
katechezę. W nauczaniu o śmierci należy podkreślić, że śmierć chrześcijanina,
jako przejście z życia doczesnego do wiecznego, jest ukoronowaniem
wspólnej drogi z Chrystusem towarzyszącym mu w czasie pielgrzymowania
swoimi świętymi sakramentami. Przez chrzest bowiem powstaje nadprzyrodzona
więź między Chrystusem i chrześcijaninem. Chrześcijanin umiera tak
jak Chrystus i z Nim zmartwychwstaje do nowego życia.
2. Należy wyjaśniać modlitwy, psalmy, czytania i inne teksty
liturgii pogrzebowej.
3. Cały człowiek został odkupiony przez Chrystusa i ma mieć
udział w życiu wiecznym, dlatego nie mówimy: "módl my się za
duszę N." lecz: "módlmy się za zmarłego N".
Z modlitw za zmarłych należy usunąć wezwanie: "za dusze znikąd
nie mające ratunku", "za dusze, za które nikt się nie
modli", ponieważ Kościół w każdej Mszy św. i w Liturgii Godzin
poleca Bogu wszystkich zmarłych, a także co roku obchodzi Wspomnienie
Wszystkich Wiernych Zmarłych. Można użyć wezwania: "módlmy
się za tych zmarłych, których imiona znane są tylko Bogu",
"którzy najwięcej potrzebują modlitwy", "za których
najbliżsi się nie modlą" itp.
4. W ramach katechizacji należy systematycznie uczyć wszystkich
śpiewów pogrzebowych, aby wierni je znali i mogli czynnie uczestniczyć
w pogrzebach. Duszpasterze niech wykorzystują w tym względzie pomoc
chórów kościelnych, zespołów śpiewaczych i scholi młodzieżowych.
Śpiewy te można wykorzystać w czasie nabożeństw za zmarłych, a także
w innych okolicznościach.
Dobierając pieśni za zmarłych spoza rytuału pogrzebowego należy
pamiętać, że powinny one wyrażać w treści i melodii nadzieję i wiarę
w zmartwychwstanie.
Między
śmiercią a pogrzebem
5. Liturgia
pogrzebu ma ścisły związek z przeżyciami wiernych. Jej celem jest
nie tylko modlitwa za zmarłego, lecz także obudzenie wiary i nadziei
członków jego rodziny i uczestników pogrzebu.
Zgłoszenie pogrzebu w kancelarii parafialnej powinien przyjmować
duszpasterz osobiście i jednocześnie wyrazić rodzinie zmarłego szczere
współczucie.
6. Duszpasterz powinien zorientować się, czy rodzina nie
potrzebuje pomocy materialnej. Czasem bowiem długa choroba zużyła
wszystkie zasoby i rodzina ma trudności z pokryciem kosztów pogrzebu.
W takim wypadku z całą delikatnością należy udzielić pomocy.
7. Niedopuszczalne jest żądanie wysokich opłat na rzecz parafii
lub uzależnianie uroczystości obrzędów od wysokości złożonej ofiary.
Parafia ma prawo do ofiar ze strony wiernych, ale wysokość tych
ofiar powinna zależeć od ich uznania.
8. Przygotowując obrzędy pogrzebu, należy uwzględnić życie
zmarłego i okoliczności jego śmierci.
Rytuał przewiduje wiele formuł do wyboru, które zostały oznaczone
dużymi literami A, B, C, D. Należy wybierać takie, które najlepiej
odpowiadają okolicznościom. Np. w obrzędzie ostatniego pożegnania
pierwsza formuła wezwania (A) nadaje się na pogrzeby gorliwych katolików,
druga formuła (B) na pogrzeby ludzi, którzy pełnili dzieła miłosierdzia,
trzeciej formuły (C) można użyć zawsze, nawet wtedy, gdy możemy
się odwoływać tylko do miłosierdzia Bożego.
Podobnie należy dokonać wyboru wśród przewidzianych pieśni i modlitw.
Słowa, które celebrans wypowiada muszą być zgodne z rzeczywistą
sytuacją. Duszpasterz powinien tę sytuację znać i ewentualnie dokładnie
poinformować o niej innego kapłana; który będzie przewodniczył obrzędom
pogrzebu.
9. Czytania liturgii za zmarłych również powinny być dobrane
w związku z życiem i okolicznościami śmierci zmarłego, a także uwzględniać
cechy jego duchowości. Zwłaszcza na pogrzebach kapłanów, zakonników
i zakonnic należy zwrócić uwagę na cechy duchowości zmarłych oraz
rodziny zakonnej, do której należeli.
Na Mszy pogrzebowej należy wygłosić krótką homilię zgodnie z poleceniem
rytuału nr 56 s. 52.
10. Po Mszy pogrzebowej odprawianej w obecności ciała zmarłego
odbywa się obrzęd ostatniego pożegnania. Obrzęd ten nie oznacza
oczyszczenia zmarłego z win lecz wyraża ostatnie pożegnanie, jakie
wspólnota wiernych oddaje jednemu ze swoich członków.
11. Jeżeli na Mszy pogrzebowej nie ma ciała zmarłego, w nawie
kościoła ustawia się symbol wyrażający wiarę w zmartwychwstanie,
np. paschał otoczony lampkami lub kwiatami albo figurę Zmartwychwstałego
Chrystusa. Nie stawia się nigdy katafalku z pustą trumną.
Pogrzeb
w uroczystości obowiązujące,
w niedziele adwentowe, wielkopostne i wielkanocne
oraz ostatnie dni Wielkiego Tygodnia
12.
a) Jeżeli pogrzeb ze Mszą św. trzeba odprawić w uroczystość
obowiązującą, albo w niedzielę adwentową, wielkopostną lub wielkanocną,
należy użyć formularza mszalnego z przypadającej uroczystości lub
niedzieli.
b) W Wielki Czwartek i Triduum
Paschalne pogrzeb od bywa się jak zwykle ze śpiewem. Zamiast Mszy
św. odprawia się liturgię słowa Bożego i obrzęd ostatniego pożegnania.
Uczestnikom pogrzebu nie udziela się Komunii św. (Notitiae 11 (1975)288).
Od Wielkiego Czwartku wieczorem do Wielkiej Soboty włącznie nie
wprowadza się pogrzebu do kościoła, w którym odbywa się adoracja
Najświętszego Sakramentu.
Pogrzeb
samobójców
13.
Według powszechnego zdania psychiatrów samobójcy nie są w pełni
odpowiedzialni za swój czyn. Dlatego nie odmawia się im pogrzebu
katolickiego, jeżeli w ciągu życia okazywali przywiązanie do wiary
i Kościoła. Uczestnikom takiego pogrzebu należy wyjaśnić sytuację.
Jeżeli zachodzi poważna wątpliwość należy zwrócić się do ordynariusza.
Samobójcę, który przed zamachem na własne życie dawał zgorszenie,
należy traktować jako jawnego grzesznika.
Pogrzeb
jawnych grzeszników i wiernych, którzy do śmierci żyli w niesakramentalnym
małżeństwie
14.
Dekret Św. Kongregacji Nauki i Wiary z dnia 20 września 1973 roku
pozwala na katolicki pogrzeb jawnych grzeszników, którzy przed śmiercią
aliqua signa poenitentiae dederint et absit publicum aliorum fidelium
scandalum. (AAS 65( 1973) 100). Do znaków pokuty, które uprawniają
do chrześcijańskiego pogrzebu a których istnienie potwierdzają wiarygodni
świadkowie należą: prośba o kapłana (choćby nie zdążył przybyć),
wzbudzenie zewnętrzne aktu żalu np. przez bicie się w piersi, ucałowanie
krzyża, przeproszenie za dane zgorszenie itp. Publiczne zgorszenie
wyklucza się przez to, że wiernych informuje się o tych znakach
pokuty.
15. To samo dotyczy wiernych, którzy żyli w małżeństwie niesakramentalnym,
jeżeli przed śmiercią dali znaki pokuty i wyklucza się publiczne
zgorszenie wiernych (Dekr. Kongregacji Nauki i Wiary z dnia 20 września
1973r.)
Publiczne
odprawianie Mszy św. za zmarłych chrześcijan niekatolików
16.
Dekret Św. Kongregacji Nauki i Wiary z dnia 11 czerwca 1976 roku
pozwala na odprawienie publicznej Mszy za zmarłego chrześcijanina
należącego do wspólnoty wiernych odłączonej od Kościoła, jeżeli
rodzina lub przyjaciele zmarłego proszą o odprawienie Mszy św. z
pobudek religijnych i zdaniem ordynariusza nie zachodzi niebezpieczeństwo
zgorszenia wiernych. W modlitwie eucharystycznej nie wolno jednak
wymieniać imienia zmarłego, nie pozostawał on bowiem w pełnej łączności
z Kościołem Katolickim (Notitiae12 (1976) 364-365).
Udział
kapłana w pogrzebach członków wspólnot odłączonych
17.
Udział duchownych katolickich w pogrzebie osób przynależących do
Wspólnot chrześcijańskich odłączonych regulują instrukcje miejscowego
Ordynariusza.
Troska
o groby i cmentarze
18.
Wiernym należy doradzać umieszczanie na grobach symbolów zmartwychwstania
i życia wiecznego, oraz napisów wziętych z Pisma świętego i starochrześcijańskiej
tradycji np. "NN oczekuje zmartwychwstania", "Żyj
w Panu", "Żyj w Panu i wstawiaj się za nami" itp.
Należy dbać o to, aby cmentarze były świadectwem chrześcijańskiej
wiary w zmartwychwstanie ciał. Przed Wspomnieniem wszystkich Wiernych
Zmarłych należy zatroszczyć się także o groby opuszczone.
19. Proboszcz powinien pamiętać o swoich poprzednikach, którzy
spracowani odeszli do Boga i o wszystkich kapłanach, których ciała
spoczywają na miejscowym cmentarzu. Wypada co roku odprawić Mszę
św. za kapłanów którzy pracowali w parafii i wezwać wiernych do
licznego udziału.
Groby kapłanów należy otaczać opieką i zatroszczyć się o ich przyozdobienie
przed Wspomnieniem wszystkich Zmarłych. Można tę troskę powierzyć
grupom młodzieży. Wierni cenią takie postępowanie duszpasterzy i
naśladują je także wobec swoich zmarłych.
+ Stefan Kardynał
Wyszyński
Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski
+ Stanisław
Jakiel
Przewodniczący Komisji Episkopatu do Spraw
Liturgii
|
