| |
CZĘŚĆ
DRUGA - RÓŻNORODNOŚĆ CELEBRACJI LITURGICZNYCH
ROZDZIAŁ
V - INNE CELEBRACJE LITURGICZNE
Błogosławieństwa
Egzorcyzmy
Pogrzeb
chrześcijański
Religijność
ludowa
583. Sakramentalia "są to znaki święte, ustanowione
przez Kościół, które z pewnym podobieństwem do sakramentów oznaczają
skutki, przede wszystkim duchowe, a osiągają je przez modlitwę Kościoła.
Przygotowują one ludzi do przyjęcia głównego skutku sakramentów
i uświęcają pewne stany lub posługi oraz rozmaite okoliczności życia"485.
584. "Liturgia sakramentów i sakramentaliów sprawia,
że prawie każde wydarzenie życia odpowiednio usposobionych wiernych
zostaje uświęcone przez łaskę, wypływającą z paschalnego misterium
Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa, z którego czerpią swoją
moc wszystkie sakramenty i sakramentalia, w ten sposób niemal każde
godziwe użycie rzeczy materialnych może zostać skierowane do uświęcenia
człowieka i uwielbienia Boga"486.
585. Jeśli sakramentalia w tak istotnym stopniu przyczyniają
się do uświęcenia wiernych i uwielbienia Boga, należy wiele uwagi
poświęcić ukazywaniu ich znaczenia wiernym i troskliwie pielęgnować
szczególnie obrzędy błogosławieństw, dzięki którym "niemal
każde godziwe użycie rzeczy materialnych może zostać skierowane
do uświęcenia człowieka i uwielbienia Boga".
Błogosławieństwa
586.
Sprawowanie błogosławieństw zajmuje szczególne miejsce wśród sakramentaliów
ustanowionych przez Kościół dla duchowego dobra ludu Bożego. Są
one czynnościami liturgicznymi przygotowującymi do przyjęcia głównego
skutku sakramentów. Uświęcają także różne okoliczności ludzkiego
życia.
Uwagi terminologiczne
587. KKK rozróżnia błogosławieństwa, które mają trwały charakter
oraz takie, które nie powodują trwałego skutku. Wśród tych, które
powodują trwały skutek wyróżnia konsekrację osób oraz poświęcenie
miejsc lub rzeczy487.
Są więc trojakiego rodzaju błogosławieństwa. W języku polskim wyrażamy
je słowami: konsekracja, poświęcenia oraz błogosławieństwo:
588. Słowo "konsekracja" odnosi się tylko do osób,
które poprzez obrzęd liturgiczny na stałe poświęcają się Bogu. Taki
skutek sprawiają następujące obrzędy: błogosławieństwo opata lub
ksieni klasztoru, konsekracja dziewic, obrzęd profesji zakonnej
i błogosławieństwo do spełniania pewnych posług w Kościele (lektorów,
akolitów, katechetów itp.)488.
589. Słowo "poświęcenie" można odnieść miejsc lub
rzeczy, o których KKK mówi, że poprzez obrzęd liturgiczny zostały
zastrzeżone (reservare) do użytku liturgicznego. "Jako przykład
błogosławieństwa dotyczącego przedmiotów można wymienić poświęcenie
kościoła lub ołtarza, błogosławieństwo świętych olejów, naczyń i
szat liturgicznych, dzwonów itp."489.
590. Słowo "błogosławieństwo" odnosi się do tych
obrzędów, które nie powodują trwałego poświęcenia osób, miejsc lub
rzeczy Bogu. Ta więc błogosławi się 490:
1 - osoby; 2 - budynki i wieloraką działalność chrześcijan; 3 -
sprzęt liturgiczny i przedmioty kultu publicznego; 4 - przedmioty
wyrażające pobożność ludu chrześcijańskiego; 5 - Inne rzeczy i przedmioty.
Nie należy więc mówić: "poświęcenie" lub "błogosławienie"
różańca, budynku, samochodu.
591. Wszystkie obrzędy, przez które dokonuje się konsekracja
osób lub poświęcenie miejsc i przedmiotów, opisane są w odpowiednich
częściach pontyfikału. Sprawuje je bowiem biskup. Błogosławieństwa
opisane są w księdze Obrzędy błogosławieństw.
Czym są błogosławieństwa?
592. "Każde błogosławieństwo jest uwielbieniem Boga
i modlitwą o Jego dary. W Chrystusie chrześcijanie są błogosławieni
przez Boga Ojca "wszelkim błogosławieństwem duchowym".
Dlatego Kościół udziela błogosławieństwa, wzywając imienia Jezusa
i czyniąc zazwyczaj znak krzyża Chrystusa"491.
593. Błogosławienie osób jest najpierw dziękczynieniem Bogu
za miłość, jaką tym osobom okazuje, a także wypraszaniem dla nich
wszelkich dóbr, jakich potrzebują.
594. Błogosławienie miejsc jest także najpierw wysławianiem
Boga za Jego hojność i w duchu zaufania do Jego Opatrzności prośbą
o dalszą opiekę nad wszystkimi, którzy będą na danym miejscu.
595. Błogosławienie rzeczy jest okazją do wychwalania Boga
za dary, o których dana rzecz przypomina. Jest także prośbą, aby
przedmiot, który jest błogosławiony zawsze przypominał o Bogu i
Jego dobroci oraz aby Bóg człowieka otaczał opieka. Pobłogosławienie
rzeczy nie oznacza więc jej sakralizowania, ani nie jest obdarowaniem
jej jakąś nadprzyrodzoną mocą, która miałaby chronić człowieka od
nieszczęścia. Ta czynność objawia pełną szacunku i pokory postawę
człowieka wobec świata powierzonego mu przez Stwórcę.
Wykaz błogosławieństw
596. O znaczeniu błogosławieństw w życiu Kościoła świadczy
także ich liczba i różnorodność492.
Proponuje się błogosławieństwa:
alumnów seminarium duchowego, ambony, aparatury medycznej;
baldachimu, biblioteki, błogosławieństwo prymicyjne;
chleba i wody we wspomnienie św. Agaty, chorych dorosłych, chorych
dzieci, chorego dziecka, chrzcielnicy, cmentarza;
dewocjonaliów, domu, domu katechetycznego, domu zakonnego, drogi
krzyżowej, drzwi kościoła, dzieci rozpoczynających nowy rok szkolny
i katechetyczny, dzieci w święto Świętych Młodzianków i Męczenników,
dziecka nie ochrzczonego, dziecka ochrzczonego, dziękczynienie za
otrzymane dobrodziejstwa, dzwonów;
figur Dzieciątka Jezus;
gabinetu lekarskiego, gabinetu pracy, grupy wspólnej modlitwy,
jubileusz 25-lecia święceń kapłańskich, 50-lecia święceń kapłańskich,
kadzielnicy, kamienia węgielnego budowli, katechetów, kierowców
i pojazdów mechanicznych, kobiety przed urodzeniem dziecka, kobiety
po urodzeniu dziecka, konfesjonału, kredy i kadzidła w uroczystość
Objawienia Pańskiego, krzesła celebransa, krzyża nagrobnego, krzyża
przeznaczonego do publicznej czci, krzyża wręczanego misjonarzom,
krzyżyka, kwiatów, kwiatów na groby,
lampek na groby,
małżonków jubilatów, małżonków w innych okolicznościach, medalika,
mieszkania, misjonarzy, modlitewnika, nagrobka, napoju, na różne
okoliczności, narzeczonych, narzędzi pracy (drukarni, kutra, łodzi
rybackiej...),
obiektów sportowych i gimnastycznych, obrazków, obrazów przeznaczonych
do publicznej czci wiernych, opłatków, organów, owoców, owoców przyniesionych
do kościoła, owsa w święto św. Szczepana,
pielgrzymów, placu budowy, pojazdów mechanicznych, przedmiotów i
napojów lub innych przedmiotów wyrażających pobożność (chleba, kwiatów,
obrazów nie przeznaczonych do publicznej czci wiernych, oliwy, soli,
świec, wina, wody z racji pobożności), pokarmów na stół wielkanocny,
pomnika, pól, zasiewów i pastwisk, przedmiotów używanych przy sprawowaniu
liturgii (korporału, monstrancji, obrusów ołtarzowych, palki, puszki
do przechowywania Eucharystii, szat liturgicznych), przed rozpoczęciem
podróży, przychodni dla chorych,
rodzin w okresie Narodzenia Pańskiego, rodziny, rozpoczęcia nowej
budowy, różańca, różnych okoliczności,
sali katechetycznej, samochodów, seminarium duchowego, sklepu, specjalnych
urządzeń technicznych (elektrowni, sejsmografu, wodociągu), sprzętu
pogotowia ratunkowego, sprzętu przeciwpożarowego, starca, starców,
stołu (posiłku - cztery propozycje modlitw przed i po posiłku),
stołu w niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego, stowarzyszeń do niesienia
pomocy, studni, synów lub córek, szkaplerza, szkoły, szpitala, sztandaru
lub chorągwi, sztandaru lub feretronu procesyjnego, sztandaru pogrzebowego,
środka społecznego przekazu (centrali telefonicznej, radiostacji,
stacji telewizyjnej, telegrafu, telewizji), świec i wiernych we
wspomnienie św. Błażeja, świecy,
tabernakulum, tablicy pamiątkowej,
uczestników katechizacji lub wspólnej modlitwy, urządzeń i przedmiotów
dla podróżujących (barki, drogi, jachtu, kolei, lotniska, placu,
pojazdu, portu, promu, samolotu, statku), urzędu,
wianków w czwartek po uroczystości Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa,
wieńca adwentowego, wina w święto św. Jana, wody do pokropienia,
wody i kredy przed rozpoczęciem kolędy, wody w Święto Chrztu Pańskiego,
zakładu pracy, zbiorów: wieńców żniwnych, owoców, warzyw, ziarna
siewnego i nasion w święto Narodzenia NMP, ziół i kwiatów w uroczystość
Wniebowzięcia NMP, zniczy na groby, zwierząt.
Celebracja błogosławieństw
597. Zachęca się duszpasterzy, aby sprawowali błogosławieństwa
w sposób opisany w księdze liturgicznej Obrzędy błogosławieństw.
Zasadniczo błogosławieństwo obejmuje wiele elementów:
a. ryt rozpoczynający (initialis);
b. liturgia Słowa Bożego (czytania
biblijne, psalm responsoryjny, homilia, święte milczenie, modlitwa
powszechna);
c. uwielbienie Bożej dobroci i prośba
o pomoc;
d. modlitwa błogosławieństwa;
e. ryt zakończenia.
598. Przy udzielaniu błogosławieństw zalecane jest stosowanie
znaków zewnętrznych, takich jak: nałożenie, wzniesienie, rozłożenie,
złożenie rąk, znak krzyża, pokropienie wodą pobłogosławioną i okadzenie493.
W samej celebracji należy zachować równowagę pomiędzy ich wymową
jako uwielbienia Boga za Jego dary a błaganiem o błogosławieństwo
dla osób, miejsc i rzeczy494.
599. Sprawowanie sakramentaliów można łączyć z liturgią Mszy
świętej. Rytuał podaje odnośne uwagi przy każdym błogosławieństwie.
Zasadniczo osoby błogosławi się po homilii, a przedmioty w obrzędzie
zakończenia.
600. Również przy sprawowaniu sakramentaliów poza Mszą świętą
kapłan winien nakładać strój liturgiczny, tzn. sutannę, komżę i
stułę, bądź albę, stułę i kapę495.
Funkcje liturgiczne
601. Obrzędy błogosławieństw to liturgiczna księga. Mogą z niej
korzystać także wierni świeccy, gdyż niektóre błogosławieństwa sami
mogą sprawować. Spełniają wtedy funkcję liturgiczną.
602. W uroczystym sprawowaniu błogosławieństw potrzebna jest
także pomoc usługujących. Przynoszą oni odpowiednie teksty, wodę
święconą, a niekiedy także kadzidło.
Egzorcyzmy
603.
"Gdy Kościół publicznie i na mocy swojej władzy prosi w imię
Jezusa Chrystusa, by jakaś osoba lub przedmiot były strzeżone od
napaści Złego i wolne od jego panowania, mówimy o egzorcyzmach.
Praktykował je Jezus Por. Mk 1, 25n., a Kościół od Niego przyjmuje
władzę i obowiązek wypowiadania egzorcyzmów Por. Mk 3,15; 6, 7.
13; 16, 17.. W prostej formie egzorcyzmy występują podczas celebracji
chrztu. Egzorcyzmy uroczyste, nazywane "wielkimi", mogą
być wypowiadane tylko przez prezbitera i za zezwoleniem biskupa.
Egzorcyzmy należy traktować bardzo roztropnie, przestrzegając ściśle
ustalonych przez Kościół norm. Egzorcyzmy mają na celu wypędzenie
złych duchów lub uwolnienie od ich demonicznego wpływu, mocą duchowej
władzy, jaką Jezus powierzył Kościołowi. Czymś zupełnie innym jest
choroba, zwłaszcza psychiczna, której leczenie wymaga wiedzy medycznej.
Przed podjęciem egzorcyzmów należy więc upewnić się, że istotnie
chodzi o obecność Złego, a nie o chorobę"496
Pogrzeb
chrześcijański
604.
"Chrześcijański sens śmierci ukazuje się w świetle Misterium
Paschalnego Śmierci i Zmartwychwstania Chrystusa, w którym złożyliśmy
naszą jedyną 1010-1014 nadzieję. Chrześcijanin, który umiera w Chrystusie
Jezusie, "opuszcza to ciało i staje w obliczu Pana""497
605. "Pogrzeb chrześcijański nie udziela zmarłemu ani
sakramentu, ani sakramentaliów; zmarły znajduje się już poza porządkiem
ekonomii sakramentalnej. Pogrzeb jest jednak obrzędem liturgicznym
Kościoła Por. Sobór Watykański II, konst. Sacrosanctum Concilium,
81-82.. Posługa Kościoła powinna jasno wyrażać rzeczywistą łączność
ze zmarłym, a także ożywiać uczestnictwo zgromadzonej wspólnoty
w obrzędach i głosić jej życie wieczne"498.
606. "W obrzędach pogrzebowych swoich dzieci Kościół
obchodzi z wiarą paschalne misterium Chrystusa i modli się, aby
ci, którzy przez chrzest zostali wszczepieni w śmierć i zmartwychwstanie
Chrystusa, z Nim przeszli przez śmierć do życia. Muszą oni przejść
oczyszczenie duszy, aby mogli być przyjęci do grona świętych i wybranych
w niebie, w ciele zaś będą oczekiwać błogosławionej nadziei przyjścia
Chrystusa i zmartwychwstania umarłych. Dlatego Kościół składa za
zmarłych eucharystyczną ofiarę, pamiątkę Chrystusa i modli się za
nich. W ten sposób dzięki łączności wszystkich członków Chrystusa
to, co zmarłym przynosi duchową pomoc, pozostałym przynosi pociechę
płynącą z nadziei"499.
607. "Wszystkim, którzy należą do ludu Bożego, został
powierzony przy obrzędach pogrzebowych jakiś obowiązek względnie
posługa wobec zmarłego. Niech o tym pamiętają: rodzice i krewni,
ludzie zajmujący się pogrzebem, społeczność chrześcijańska, w końcu
kapłan, który jako nauczyciel wiary i zwiastun pociechy przewodniczy
obrzędom liturgicznym i sprawuje Ofiarę Eucharystyczną... Niech
także pamiętają (...), że ich obowiązkiem jest umocnić nadzieję
uczestników pogrzebu i ożywić wiarę w tajemnicę paschalną oraz w
zmartwychwstanie umarłych"500.
608. Poza sytuacjami wymienionymi w prawie kanonicznym501
nie należy odmawiać chrześcijańskiego pogrzebu. Przypomina się,
że odmowa pogrzebu kościelnego "zawiera w sobie także odmowę
jakiejkolwiek Mszy św. pogrzebowej"502.
Szczegółowe wypadki pozostawia się do osądzenia roztropności proboszcza.
Może on odnieść się do Ordynariusza miejsca, do którego decyzji
należy się dostosować503.
609. Zachęca się duszpasterzy, aby podczas każdego pogrzebu
głosili homilię. Należy natomiast unikać wygłaszania mów pochwalnych
na cześć zmarłego.
610. Wiernych należy wychowywać do okazywania zmarłym pamięci
i modlitwy. Jest wskazane, by w każdą niedzielę cała parafialna
wspólnota modliła się za zmarłych w ostatnim czasie parafian. Należy
także podtrzymać zwyczaj "wypominków" po Dniu Zadusznym.
611. Wyrazem pamięci o zmarłych jest ponadto troska o cmentarz.
Zaleca się, aby na grobach zmarłych chrześcijan nie umieszczać napisów
i symboli, które tchną beznadziejnością, rozpaczą, czy pogańską
wizją życia pozagrobowego.
Religijność
ludowa
612.
"Poza liturgią sakramentów i sakramentaliów katecheza powinna
brać pod uwagę formy pobożności wiernych i religijności ludowej.
Zmysł religijny ludu chrześcijańskiego zawsze znajdował wyraz w
różnorodnych formach pobożności, które otaczały życie sakramentalne
Kościoła. Są to: cześć oddawana relikwiom, nawiedzanie sanktuariów,
pielgrzymki, procesje, droga krzyżowa, tańce religijne, różaniec,
medaliki itp.504
613. "Religijność ludowa jest w swej istocie jest zbiorem
wartości odpowiadających w duchu mądrości chrześcijańskiej na podstawowe
pytania egzystencjalne. Zdrowy katolicki zmysł ludu odznacza się
zdolnością tworzenia syntezy egzystencjalnej. W ten sposób dochodzi
do twórczego połączenia elementu Boskiego i ludzkiego, Chrystusa
i Maryi, ducha i ciała, wspólnoty i instytucji, osoby i społeczności,
wiary i ojczyzny, rozumu i uczucia. Mądrość ta jest rodzajem humanizmu
chrześcijańskiego, który podkreśla z mocą godność każdej osoby jako
dziecka Bożego, odbudowuje podstawowe braterstwo, uczy spotkania
z naturą i zrozumienia, czym jest praca, daje motywacje życia w
radości i pogodzie ducha, nawet wśród trudów życia. Mądrość ta jest
dla ludu podstawą rozeznania, ewangelicznym instynktem, który pozwala
spontanicznie ocenić, kiedy Ewangelia zajmuje w Kościele pierwsze
miejsce, a kiedy zanika jej treść i zagłuszają ją inne sprawy"505
|
