| |
CZĘŚĆ
DRUGA - RÓŻNORODNOŚĆ CELEBRACJI LITURGICZNYCH
ROZDZIAŁ
III - ROK LITURGICZNY
Świętowanie
Dnia Pańskiego
Celebracja
Misterium Wcielenia
Celebracja
Misterium Paschy
Msza
Święta Wieczerzy Pańskiej
Liturgia
Męki Pańskiej (Wielki Piątek)
Przeżycia
Wielkiej Soboty
Liturgia
Wigilii Paschalnej
Msze święte
w dzień Wielkanocy
Zakończenie
Triduum - II Nieszpory Wielkanocy
Celebracje
Okresu Zwykłego
452. "Święta Matka Kościół uważa za swój obowiązek obchodzić
w czcigodnym wspomnieniu zbawcze dzieło swego boskiego Oblubieńca
przez cały rok w ustalonych dniach. Każdego tygodnia Kościół obchodzi
pamiątkę Zmartwychwstania Pańskiego w dniu, który nazywał Pańskim,
a raz do roku czci je także razem z Jego błogosławioną Męką na Wielkanoc,
w to swoje największe święto. Z biegiem roku Kościół odsłania całe
misterium Chrystusa, począwszy od Wcielenia i Narodzenia aż do Wniebowstąpienia,
do dnia Zesłania Ducha Świętego oraz oczekiwania błogosławionej
nadziei i przyjścia Pańskiego. W ten sposób obchodząc misteria Odkupienia,
Kościół otwiera bogactwa zbawczych czynów i zasług swojego Pana,
tak, że one uobecniają się niejako w każdym czasie, aby wierni zetknęli
się z nimi i dostąpili łaski zbawienia"406.
453. W "Kalendarzu rzymskim" układ roku liturgicznego
ukazany jest według pewnej hierarchii ważności, a nie według chronologii
następowania po sobie uroczystości Pańskich. Wymienione jest więc
najpierw Triduum Paschalne, następnie Okres Wielkanocy, Okres Wielkiego
Postu, Okres Narodzenia Pańskiego, Okres Adwentu i Okres Zwykły407.
Tak też jest często opisywany rok liturgiczny w podręcznikach liturgiki.
Duszpasterski charakter niniejszego Ceremoniału skłania jednak do
opisu roku liturgicznego w następstwie chronologicznym. Zostaną
więc ukazane najpierw okresy liturgiczny związane z tajemnicą Wcielenia,
następnie okresy liturgiczne, w których celebrujemy tajemnicę Odkupienia,
a kolejna część ukaże Okres Zwykły.
454. Poniżej omówione zostało dokładniej tylko Święte Triduum
Paschalne. Pozostałe obchody roku liturgicznego są tylko zasygnalizowane.
Będą dokładniej opracowane w obecnym etapie redakcji.
Świętowanie
Dnia Pańskiego
455.
"Dzień ten stanowi samo centrum chrześcijańskiego życia /.../.
Ponowne odkrycie sensu tego "dnia" jest łaską, o którą
należy prosić nie tylko po to, aby wypełniać w życiu nakazy wiary,
ale także by dać konkretną odpowiedź na prawdziwe i głębokie pragnienia
każdego człowieka"408.
Święto stworzenia świata - odpoczynek
456. "Tak więc dzień odpoczynku zawdzięcza swój charakter
przede wszystkim temu, że Bóg go "pobłogosławił" i "uświęcił",
to znaczy oddzielił od pozostałych dni, aby był pośród nich "dniem
Pańskim""409.
457. "Właśnie dlatego jest to także dzień odpoczynku:
przerwanie codziennego rytmu zajęć, nieraz bardzo uciążliwego, jest
znakiem "nowości" i "oderwania", a tym samym
wyraża uznanie zależności człowieka i kosmosu od Boga. Wszystko
należy do Boga! Dzień Pański wciąż na nowo potwierdza tę prawdę...
przypomina bowiem, że wszechświat i historia należą do Boga, a człowiek
nie może wypełniać swojej misji współpracownika Stwórcy w świecie,
jeżeli wciąż na nowo nie uświadamia sobie tej prawdy" 410.
458. "Odpoczynek zyskuje zatem charakter sakralny: człowiek
wierzący ma odpoczywać nie tylko jak Bóg, ale także odpoczywać w
Bogu, oddając Jemu całe stworzenie w postawie uwielbienia, dziękczynienia,
synowskiego przywiązania i oblubieńczej przyjaźni"411.
Święto Zmartwychwstania Chrystusa
- świętowanie
459. "W rytmie tygodnia wyznaczającym upływ czasu, niedziela
przypomina bowiem dzień zmartwychwstania. Jest Paschą tygodnia,
podczas której świętujemy zwycięstwo Chrystusa nad grzechem i śmiercią,
dopełnienie w Nim dzieła pierwszego stworzenia i początek 'nowego
stworzenia' (por. 2 Kor 5,17). Jest dniem, w którym z uwielbieniem
i wdzięcznością wspominamy pierwszy dzień istnienia świata, a zarazem
zapowiedzią 'ostatniego dnia', oczekiwanego z żywą nadzieją, w którym
Chrystus przyjdzie w chwale (por. Dz 1,11; 1 Tes 4, 13-17) i Bóg
'uczyni wszystko nowe' (por. Ap 21,5)"412.
460. ""My świętujemy niedzielę, aby wspominać chwalebne
zmartwychwstanie naszego Pana Jezusa Chrystusa nie tylko w dzień
Wielkanocy, ale każdego tygodnia": tak pisał na początku V
w. papież Innocenty I /.../. Św. Augustyn nazywa niedzielę "sakramentem
Paschy". Ta głęboka więź między niedzielą a zmartwychwstaniem
Pańskim jest bardzo mocno podkreślana przez wszystkie Kościoły,
zarówno na Zachodzie, jak i na Wschodzie... Aby zrozumieć w pełni
jego (dnia Pańskiego) sens, trzeba odwołać się bezpośrednio do zmartwychwstania
Chrystusa"413.
Święto Zesłania Ducha Świętego -
apostolstwo
461. "Ukazując się Apostołom wieczorem w dniu Paschy,
Jezus tchnął na nich i powiedział: "Weźmijcie Ducha Świętego!..."
(J 20,22-23). To tchnienie Ducha było wielkim darem, jaki Zmartwychwstały
ofiarował swoim uczniom w wieczór niedzieli paschalnej. Również
w niedzielę, pięćdziesiąt dni po zmartwychwstaniu, Duch zstąpił
z mocą - niczym "uderzenie gwałtownego wichru" i w postaci
"języków ognia" (por. Dz 2,2-3) /.../. "Pascha tygodnia"
staje się więc w pewien sposób "Pięćdziesiątnicą tygodnia",
w której chrześcijanie wciąż na nowo przeżywają radosne spotkanie
Apostołów ze Zmartwychwstałym, a On ożywia ich tchnieniem swego
Ducha"414.
462. "Przyjmując Chleb życia, uczniowie Chrystusa czerpią
moc ze Zmartwychwstałego i Jego Ducha, aby przygotować się do podjęcia
zadań, które czekają ich w codziennym życiu. Dla chrześcijanina
bowiem, który pojął sens sprawowanego obrzędu, celebracja eucharystyczna
nie kończy się w świątyni. Podobnie jak pierwsi świadkowie zmartwychwstania,
również chrześcijanie gromadzący się w każdą niedzielę, aby przeżywać
i wyznawać obecność Zmartwychwstałego, są powołani, by w codziennym
życiu być ewangelizatorami i świadkami"415.
463. "Niedziela powinna być dniem, w którym wierni mogą
się poświęcić dziełom miłosierdzia, działalności charytatywnej i
apostolskiej. Wewnętrzne uczestnictwo w radości zmartwychwstałego
Chrystusa oznacza także głęboki udział w miłości pulsującej w Jego
Sercu: nie ma radości bez miłości! /.../. Zaprosić do wspólnego
stołu osobę samotną, odwiedzić chorych, zdobyć żywność dla ubogiej
rodziny, poświęcić kilka godzin jakiejś konkretnej formie wolontariatu
i solidarności - wszystko to z pewnością może się stać sposobem
realizacji w życiu miłości Chrystusa, zaczerpniętej przy eucharystycznym
stole" 416.
Celebracja
Misterium Wcielenia
464.
"Rok liturgiczny jest rozwinięciem różnych aspektów jedynego
Misterium Paschalnego. W sposób szczególny odnosi się to do cyklu
świąt skupionych wokół misterium Wcielenia (Zwiastowanie, Boże Narodzenie,
Objawienie 524 Pańskie), które wspominają początek naszego zbawienia
i komunikują nam pierwociny Misterium Paschalnego"417.
Okres Adwentu
465. "Okres Adwentu ma podwójny charakter. Jest okresem
przygotowania do uroczystości Narodzenia Pańskiego, przez który
wspominamy pierwsze przyjście Syna Bożego do ludzi. Równocześnie
jest okresem, w którym przez wspomnienie pierwszego przyjścia Chrystusa
kieruje się dusze ku oczekiwaniu Jego powtórnego przyjścia na końcu
czasów. Z obu tych względów Adwent jest okresem pobożnego i radosnego
oczekiwania"418.
Okres Narodzenia Pańskiego
466. "Po dorocznym obchodzie misterium paschalnego nic
nie jest Kościołowi droższe, jak obchód wspomnienia Narodzenia Pańskiego
i Jego pierwszych wystąpień. To dokonuje się w okresie Narodzenia.
Okres Narodzenia zaczyna się od I Nieszporów Narodzenia Pańskiego
i trwa aż do niedzieli po dniu 6 stycznia włącznie"419.
Celebracja
Misterium Paschy
467.
Okres Wielkiego Postu przygotowuje do celebracji Paschy Pana.
Jej świętowanie w ramach Triduum Paschalnego jest centralnym wydarzeniem
roku liturgicznego. Okres Wielkanocny jest świętowaniem Zmartwychwstania
Pana i oczekiwaniem na Zesłanie Ducha Świętego.
Okres
Wielkiego Postu
468.
Tradycja religijna okresu Wielkiego Postu w naszych parafiach jest
bardzo bogata. Przeżywane są rekolekcje wielkopostne, Drogi Krzyżowe,
Gorzkie Żale oraz wiele indywidualnych ćwiczeń i postanowień wielkopostnych
podejmowanych przez dzieci, młodzież i dorosłych. Wszystkie wysiłki
podejmowane przez wspólnotę parafialną i poszczególnych wiernych
mają swój fundament w sakramencie chrztu, a więc w fakcie uwolnienia
od grzechu pierworodnego, obdarzenia łaską dziecięctwa Bożego i
włączenia we wspólnotę Kościoła. Prawdy te powinny powracać także
w czasie kazań pasyjnych, Dróg Krzyżowych, homiliach i innych przeżyciach
wielkopostnych.
469. Ważnym aspektem przeżywania Wielkiego Postu powinno
być także przygotowanie obrzędów liturgicznych Świętego Triduum
Paschalnego. Nie należy bowiem oddzielać przygotowania serca od
przygotowania zewnętrznej formy świętowania. Duch i ciało stanowią
jedną całość. Dobre przygotowanie duchowe naturalnie prowadzi do
troski o piękno zewnętrznej celebracji. Wszystkie zespoły liturgiczne,
posługujące w parafii w ciągu roku, powinny w ramach Świętego Triduum
Paschalnego spełnić swoją najpiękniejszą posługę. Jest to bowiem
szczyt roku liturgicznego nie tylko w wymiarze zbawczych wydarzeń
uobecnianych przez Boga pod osłoną znaków i ofiarowanych wszystkim
uczestnikom liturgii. Jest to także najbogatszy znak objawienia
się Kościoła w tym, co on przeżywa, a także w tym, jakie kto w Kościele
pełni posługi. Prawda o Bogu zbawiającym człowieka i prawda o człowieku
powołanym do zjednoczenia z Bogiem i otrzymującym różnorodne talenty
i charyzmaty, powinna zajaśnieć najpiękniejszym blaskiem. Trzeba
więc wyróżnić wszystkie zespoły liturgiczne, o których była mowa
w pierwszym rozdziale Ceremoniału. Każdy z nich w liturgii Triduum
Paschalnego podejmuje i odnajduje najwyraźniej wielkość swojej posługi.
Każdy też poprzez udział w centralnych tajemnicach zbawienia odradza
się i umacnia do posługi w ciągu całego roku. Należy więc w przygotowaniu
do celebracji Świąt Paschalnych odpowiednio przygotować:
a. Zespół ceremoniarzy (animatorów
liturgicznych).
b. Zespoły posługujące przy stole
słowa: Zespół lektorów czytających słowo Boże; Zespół pełniący posługę
modlitwy (modlitwa powszechna); Zespół pełniący posługę komentatorki.
c. Zespoły posługujące przy stole
chleba: Zespół podejmujący posługę chleba i wina, światła i krzyża,
kadzidła, wody, dzwonków; Zespół troszczący się o dary ofiarne (chleb
i wino, składkę, inne dary); Zespół pełniący posługę ładu i dekoracji.
d. Zespoły posługujące przez muzykę
i śpiew: Zespół psałterzystów śpiewających psalm responsoryjny;
Schole dziecięce, młodzieżowe i dorosłych oraz chór; organista i
kantorzy.
470. Każdy z wymienionych zespołów wnosi ważny wkład w celebracje
Świętego Triduum Paschalnego. Wszyscy stanowią służbę liturgiczną,
gdyż pełnią w liturgii prawdziwą posługę w liturgii. Należy więc
zatroszczyć się o ich odpowiednią formację. Szczególnie dotyczy
to zespołu animatorów liturgicznych, prowadzących poszczególne zespoły.
Więcej ćwiczeń potrzebuje zespół śpiewaczy. Jego zadaniem jest także
nauczyć całą wspólnotę najważniejszych śpiewów na każdą celebrację
Świętego Triduum Paschalnego.
Święte Triduum Paschalne
471. "Sobór Watykański II, zwłaszcza w Konstytucji o
świętej Liturgii, wielokrotnie podkreślił centralne znaczenie misterium
paschalnego zgodnie z tradycją i przypomniał, że z niego czerpią
moc wszystkie sakramenty i sakramentalia"420.
472. "Największe misteria odkupienia ludzkiego Kościół
obchodzi co roku od wieczornej Mszy Wielkiego Czwartku Wieczerzy
Pańskiej aż do Nieszporów Niedzieli Zmartwychwstania. Ten czas słusznie
się nazywa "Triduum Chrystusa ukrzyżowanego, pogrzebanego i
zmartwychwstałego", słusznie również nazywa się "Triduum
Paschalne", ponieważ w czasie niego uobecnia się i dokonuje
misterium Paschy, to jest przejście Pana z tego świata do Ojca.
Sprawując to misterium Kościół przez znaki liturgiczne i sakramentalne
ściśle jednoczy się z Chrystusem, swoim Oblubieńcem"421.
473. W dniu 6 stycznia 1988 roku Kongregacja Kultu Bożego
i Dyscypliny Sakramentów opublikowała list okólny O przygotowaniu
i obchodzeniu Świąt Paschalnych "Paschalis sollemnitatis".
Tekst tego listu drukowany jest w pismach diecezjalnych, dlatego
jest dostępny dla duszpasterzy. Jest to podstawowy dokument Kościoła
określający sposób przygotowania i celebrowania przeżywania Świąt
Paschalnych. Jednym z ważnych powodów jego opublikowania była troska
o właściwe rozumienie głównej celebracji Świętego Triduum Paschalnego
jakim jest Wigilia Paschalna. Dokument już we wstępie zaznacza:
"W niektórych miejscach samo pojęcie wigilii nie jest znane
i jej celebrowanie uważa się za zwyczajną mszę wieczorną, odprawianą
w ten sposób i w tej porze, o której odprawia się msze niedzielne
antycypowane w poprzedzającą sobotę. W niektórych krajach z biegiem
czasu zaczęła stygnąć gorliwość celebrowania obrzędów świętego Triduum.
Ponadto, gdy nabożeństwa i pobożne ćwiczenia ludu chrześcijańskiego
urządza się w godzinach wygodniejszych, wierni uczestniczą w nich
liczniej niż w obrzędach liturgicznych. Bez wątpienia, tego rodzaju
trudności mają źródło w niedostatecznym przygotowaniu duchowieństwa
i wiernych do zrozumienia roli misterium paschalnego jako centrum
roku liturgicznego i życia chrześcijańskiego"422.
ZAPOWIEDŹ
474.
Wielkie wydarzenie ogłasza się w sposób wyróżniony, odpowiedni do
rangi przeżycia. Dlatego też ogłoszenie Triduum Paschalnego powinno
być najpiękniejszym ogłoszeniem w roku. Pojawia się tu jednak pewna
trudność. Jesteśmy przyzwyczajeni do takiego sposobu ogłaszania
Triduum na afiszach i w innych informacjach, w których nie wyraża
się we właściwy sposób prawda o Świętych Trzech Dniach. Oto przykład
takiego niezbyt jasnego ujęcia:
WIELKI CZWARTEK
18.00 Msza Wieczerzy Pańskiej
WIELKI PIĄTEK
18.00 Liturgia Męki Pańskiej
WIELKA SOBOTA
18.00 Wigilia Paschalna
475. W takim ujęciu istnieje wiele nieścisłości. Nie jest
tu wyróżniona Wielka Niedziela. Wigilia Paschalna jest zaliczona
do Wielkiej Soboty (i przeżywana zbyt wcześnie). Nie ma żadnej wzmianki
o zakończeniu Triduum. Jest to jeden z przemilczanych często szczegółów
liturgii tych Dni. Tymczasem, jak przypominają wyraźnie normy kalendarza
liturgicznego, Triduum "kończy się nieszporami Niedzieli Zmartwychwstania".
476. Zachowując wskazania zawarte w liście Kongregacji Kultu
Bożego, należy nieco inaczej zapowiadać we wspólnocie parafialnej
te zbawcze dni. Dokument określa najważniejsze święta naszej wiary
jako: "Triduum Chrystusa ukrzyżowanego, pogrzebanego i zmartwychwstałego".
Akcentuje więc na pierwszym miejscu zbawcze wydarzenia, a nie liczenie
dni. Czytamy w nim także: "Święty jest post paschalny w pierwsze
dwa dni Triduum"423.
Te "pierwsze dwa dni Triduum" to Wielki Piątek i Wielka
Sobota. Trzecim dniem jest Wielka Niedziela. Msza Wieczerzy Pańskiej,
w sensie liturgicznym, wprowadza w całe Triduum, które choć trwa
trzy dni, jest jedną nierozdzielną całością, a bezpośrednio wprowadza
w pierwszy dzień tego Triduum, czyli dzień Męki Pana. Można więc
zgodnie z tymi wskazaniami przygotować afisze ogłaszające celebrację
tych Świętych Dni. Można to uczynić w następujący sposób:
MISTERIUM CHRYSTUSA UKRZYŻOWANEGO
Msza Wieczerzy Pańskiej - Wielki Czwartek 18.00
Liturgia Męki Pańskiej - Wielki Piątek 15.00
MISTERIUM CHRYSTUSA POGRZEBANEGO
Modlitwa, oczekiwanie, odpoczynek, przygotowanie
MISTERIUM CHRYSTUSA ZMARTWYCHWSTAŁEGO
Liturgia Wigilii Paschalnej z procesją - Wielka Sobota 21.00
424
Msze w Dzień Zmartwychwstania - Jak w każdą niedzielę
Nieszpory Zmartwychwstania - Wielka Niedziela 16.00
477. Wyróżniając najważniejsze celebracje tych świętych dni
nie pomijamy czasu indywidualnej i wspólnotowej adoracji, a przede
wszystkich sprawowania Liturgii godzin.
GŁÓWNE AKCENTY W PRZEŻYWANIU TRIDUUM
478. Być z Chrystusem. Gdy Chrystus dokonuje dzieła zbawienia
świata, wierzący w Niego starają się być z Nim w każdym Jego przeżyciu.
Słowa: "Panie Jezu, jestem z Tobą", jak była z Tobą Twoja
Matka, Maryja, to podstawowy przewodnik po przeżyciach Świętego
Triduum Paschalnego. Tak więc w pierwszym dniu Paschy, który jest
dniem Męki, uczniowie Pana są przy Nim w Jego cierpieniu, w drugim
dniu, który jest dniem spoczynku w grobie, starają się czuwać nad
grobem, a także odpocząć po trudach dnia pierwszego oraz przed nocną
liturgią dnia trzeciego. W trzecim dniu, który jest dniem zwycięstwa,
świętują ze Zbawicielem Jego Zmartwychwstanie rozpoczynając je najbardziej
uroczystą celebracją roku, jaką powinna być liturgia Wigilii Paschalnej.
To "bycie z Chrystusem" należy przeżywać godzina po godzinie,
niezależnie od miejsca, w którym się przebywa i zająć, które się
wykonuje. Gdy ktoś bliski cierpi, jesteśmy przy nim duchowo także
wtedy, gdy dzielą nas kilometry. Żadne zajęcia nie jest przeszkodą
w duchowym trwaniu przy Chrystusie dla kogoś, kto kocha swego Boga
i Pana.
479. Przechodzić od Wielkiego Piątku do Wielkiej Niedzieli.
Duszpasterze powinni wskazywać wiernym taki sposób przeżywania tych
Trzech Świętych Dni, aby każdy uczeń Pana mógł przeżyć głębiej godziny
męki Zbawiciela, aby mógł odpocząć po trudach czuwania i postu oraz
aby mógł świętować zwycięstwo Chrystusa. Choć Mękę Chrystusa można
rozważać zawsze, to jednak raz w roku chrześcijanie starają się
nie tylko "rozważać", ale w pewien szczególny sposób "towarzyszyć"
Chrystusowi we wszystkim, co On przeżywa. Godziny Jego Męki, od
czwartku wieczorem do pochowania w grobie są dla nich godzinami
czuwania, modlitwy, postu i uroczystego sprawowania liturgii. Gdy
Chrystus spoczywa w grobie modlą się nad grobem, oczekując zmartwychwstania
oraz przygotowując się do świętowania tego dnia także przez odpoczynek.
Gdy Chrystus wstaje z grobu i przychodzi do swoich uczniów ofiarowując
im dar nowego życia, oni świętują całą noc i cały dzień.
Msza
Święta Wieczerzy Pańskiej
480.
"Mszą, którą celebruje się w wieczornych godzinach Wielkiego
Czwartku, Kościół rozpoczyna Triduum Paschalne. Wspomina również
tę ostatnią wieczerzę, w czasie której Pan Jezus tej nocy, której
był wydany, umiłowawszy aż do końca swoich, którzy byli na świecie,
ofiarował Bogu Ojcu swoje Ciało i Krew pod postaciami chleba i wina,
i dał Apostołom, aby spożywali, polecił również im oraz ich następcom
w kapłaństwie składać ofiarę. Cała uwaga duszy powinna się zwrócić
na misteria, które wspomina się w czasie tej mszy: mianowicie ustanowienie
Eucharystii i kapłaństwa oraz polecenie Pana o miłości bratniej;
należy to wyjaśnić w homilii"425.
SŁUŻBA LITURGICZNA
481. Poszczególne zespoły liturgiczne przygotowują swoje
posługi. W każdym z nich powinna się dokonać potrzebne ustalenia
oraz odbyć się konieczne ćwiczenia, aby posługi były spełniane godnie
i pięknie. Należy unikać improwizacji, lecz wszystko przygotować.
482. W poszczególnych zespołach należy zwrócić szczególną
uwagę na charakterystyczne cechy dzisiejszej celebracji:
a. Zespół lektorów wyznacza dwie
osoby do czytania słowa Bożego.
b. Zespół modlitewny przygotowuje
odpowiednie wezwania związane z tajemnicą Wieczernika i rozpoczynającego
się Triduum Paschalnego oraz wyznacza osoby do ich odczytania lub
odśpiewania. Wybiera także refren, powtarzany przez wszystkich.
Może on w swojej treści odwoływać się do tajemnicy dnia (miłość).
c. Zespół ministrancki (starsi i
młodsi usługujący) przygotowuje posługi krzyża, światła, ołtarza,
wody, kadzidła, księgi, dzwonków. Do każdej z posług należy wyznaczyć
odpowiednią liczbę osób. Szczególną funkcję mają dziś do spełnienia
ministranci ołtarza. Jest to bowiem dzień, w którym Chrystus ustanowił
Najświętszą Eucharystię. "Po skończeniu Mszy obnaża się ołtarz.
Wypada zasłonić krzyże w kościele zasłonami barwy czerwonej lub
fioletowej, jeżeli nie zostały zasłonięte w sobotę przed 5. niedzielą
Wielkiego Postu. Nie zapala się lamp przed wizerunkami świętych"426.
Przy tej posłudze powinni pomóc także ministranci ołtarza.
d. Zespół darów ma także dziś swój
szczególny dzień. Jego zadania są wyraźnie wyróżnione w liście Kongregacji
o obchodzeniu Świąt Paschalnych: "W procesji na przygotowanie
darów można złożyć dary dla biednych, zwłaszcza zebrane w czasie
Wielkiego Postu jako owoc pokuty. Lud śpiewa w tym czasie "Gdzie
miłość prawdziwa i dobroć""427.
O tej procesji mówi także Mszał Rzymski 428.
Jest to jedna z najważniejszych w roku, a równocześnie jedna z najtrudniejszych
do zorganizowania procesji. Chodzi w niej bowiem nie tylko o dary
chleba i wina, lecz także o dary, które są "owocami pokuty"
wielkopostnej. Zespół posługi darów chcąc dobrze tę procesję przygotować
musi się trudzić w czasie całego okresu Wielkiego Postu. Znaczenie
tej procesji oraz niesionych w niej darów należy wyjaśnić w odpowiednim
komentarzu.
e. Zespół komentatorek troszczy się
najpierw o ogólne wprowadzenie w dzisiejszą liturgię, dokonane przed
jej rozpoczęciem, a także o konieczne wyjaśnienia i wprowadzenia
w czasie samej liturgii. Szczególnie chodzi o wyjaśnienie obrzędu
umycia nóg (jeśli jest), procesji z darami oraz procesji po Mszy
Świętej do miejsca adoracji.
f. Zespół ładu przygotowuje miejsca
dla celebracji, czuwa nad porządkiem w czasie rozdzielania Komunii
świętej oraz pomaga w przejściu procesji z Najświętszym Sakramentem
do kaplicy adoracji.
g. Zespoły śpiewające wykonują wiele
zadań. Psałterzysta śpiewa psalm responsoryjny, schola lub inny
zespół śpiewa werset przed Ewangelią. Zespół też animuje i ożywia
śpiew całego zgromadzenia oraz urozmaica go jakimś śpiewem wykonanym
przez siebie. Troszczy się także o teksty śpiewów dla wszystkich
zgromadzonych.
NACZYNIA, SZATY I KSIĘGI LITURGICZNE
483. Na dzisiejszą celebrację trzeba przygotować także wszystkie
potrzebne naczynia, księgi, szaty i inne rzeczy potrzebne w czasie
liturgii:
a. W puszkach przygotować odpowiednią
ilość chleba do konsekracji na dzień i na dzień następny. Oprócz
hostii dla Csa (i koncelebransów) przygotować do konsekracji jeszcze
jedną hostię, która zostanie wystawiona w dniu jutrzejszym w Grobie
Pańskim.
b. Szaty dla Csa (i koncelebransów)
koloru białego.
c. Kadzidło, krzyż, świece, mszał
(i mszaliki dla koncelebransów), dzwonki i kołatki.
d. Jeżeli będzie obrzęd umycia nóg:
miednicę i dzbanek z wodą do umycia nóg, ręcznik, fartuch dla Csa,
miska i dzbanek z wodą do umycia rąk Csa.
e. Monstrancję, welon, baldachim.
PRZEBIEG LITURGII
484. Msza św. Wieczerzy Pańskiej ma podobny przebieg jak
Msza Święta niedzielna z wyjątkiem podanych niżej elementów:
a. Procesja Wejścia powinna być
bardziej uroczysta. Wskazane jest, aby szła dłuższą drogą.
b. W czasie "Chwała na wysokości
Bogu" dzwonią dzwony, które po skończeniu śpiewu milkną aż
do Wigilii Paschalnej. Ministranci dzwonią także dzwonkami (nie
za głośno). Powinni to czynić choraliści wcześniej wyznaczeni. Po
"Chwała" odkładają dzwonki i w dalszym ciągu Mszy św.
używają kołatek.
c. Umycie nóg. Jeżeli ten obrzęd
następuje, to ma on miejsce po homilii. Ze strony ministrantów zaangażowani
są przede wszystkim ceremoniarz i ministrant ołtarza, dlatego w
tym dniu powinno być więcej ministrantów ołtarza. Do nich należy:
przygotować 12 miejsc, dla tych, którym kapłan będzie obmywał nogi.
Po homilii C wprowadza ich na te miejsca z zakrystii lub z kościoła
idąc przed nimi. Dwaj ministranci ołtarza staja obok kapłana. jeden
trzyma dzbanek z wodą i miednicę, drugi podaje ręcznik kapłanowi
(lub sam wyciera nogi siedzącym). Druga dwójka ministrantów ołtarza
usługuje w razie potrzeby przy zdejmowaniu lub ubieraniu butów i
skarpet. Po zakończeniu obrzędu C odprowadza mężczyzn lub chłopców,
którym zostały umyte nogi.
d. Procesja z darami powinna być
bardziej uroczysta niż zwykle (por. uwagi podane w nr 000).
e. "W momencie Komunii diakoni
albo akolici, albo szafarze nadzwyczajni mogą wziąć z ołtarza Eucharystię,
aby później zanieść ją do chorych, którzy przyjmą Komunię w domu.
W ten sposób nawet chorzy mogą się ściśle złączyć z Kościołem celebrującym"429.
f. "Po odmówieniu modlitwy po
Komunii odbywa się procesja przez kościół, w której przenosi się
Najświętszy Sakrament do miejsca przechowania. Na czele idzie ministrant
z krzyżem, niesie się płonące świece i kadzielnicę. W czasie procesji
śpiewa się hymn "Sław, języku" lub inną pieśń eucharystyczną.
Przeniesienie i złożenie Najświętszego Sakramentu nie mogą się odbyć
w tych kościołach, w których w Wielki Piątek nie odbywa się liturgia
ku czci Męki Pańskiej"430.
485. "Należy wezwać wiernych, aby po Mszy Wieczerzy
Pańskiej przez pewną część nocy odbywali w kościele adorację przed
Najświętszym Sakramentem uroczyście przechowywanym tego dnia. W
czasie trwania adoracji można czytać część Ewangelii według świętego
Jana (rozdz. 13-17). Po północy adoracja odbywa się bez zewnętrznej
uroczystości, ponieważ rozpoczął się dzień Męki Pańskiej"431.
Liturgia
Męki Pańskiej (Wielki Piątek)
486.
"W tym dniu, w którym "Chrystus został ofiarowany Jako
nasza Pascha", Kościół, rozważając Mękę swojego Pana i Oblubieńca,
wspomina swoje narodzenie z boku Chrystusa rozpiętego na krzyżu
i wstawia się za zbawienie całego świata. Zgodnie z pradawną tradycją,
Kościół w tym dniu nie składa Ofiary eucharystycznej; wiernym rozdaje
się Komunię świętą tylko w czasie liturgii Męki Pańskiej; chorym,
którzy nie mogą uczestniczyć w liturgii, można zanieść Komunię o
każdej porze dnia"432.
487. "Wielki Piątek Męki Pańskiej jest dniem obowiązkowej
pokuty w całym Kościele; w tym dniu należy zachować wstrzemięźliwość
od pokarmów mięsnych i post. W tym dniu nie wolno sprawować sakramentów,
z wyjątkiem sakramentów pokuty i namaszczenia chorych. Pogrzeby
należy odprawiać bez śpiewu, bez gry na organach i bicia dzwonów.
Zaleca się, aby dzisiaj odprawiono w kościołach Godzinę czytań i
Jutrznię z udziałem ludu (por. nr 40)"433.
SŁUŻBA LITURGICZNA
488. Poszczególne zespoły liturgiczne przygotowują swoje
posługi. W każdym z nich należy zwrócić szczególną uwagę na charakterystyczne
cechy dzisiejszej celebracji:
a. Zespół lektorów wyznacza dwie
osoby do czytania słowa Bożego. Jeżeli Męka Pańska czytana jest
przez lektorów, to dodatkowo należy wyznaczyć osoby do tej posługi.
b. Zespół modlitewny może się włączyć
w wielkopiątkową modlitwę powszechną, która należy do pierwowzorów
tej modlitwy i ma szczególnie uroczystą formę. Przedstawiciele tego
zespołu mogą śpiewać wezwanie do każdej z dziesięciu modlitw, a
po chwili ciszy kapłan śpiewa samą modlitwę.
c. Zespół ministrancki (starsi i
młodsi usługujący) przygotowuje swoje zwykłe posługi. W szczególny
sposób wyróżniona jest dzisiaj posługa krzyża. Jest on uczczony
przez uroczyste wniesienie, ukazanie całemu zgromadzeniu, śpiew
wyrażający jego znaczenie ("Oto drzewo krzyża, na którym zawisło
zbawienie świata"), odpowiedź ludu i przyklęknięcie przez krzyżem,
a w końcu indywidualne podejście do krzyża i ucałowanie go ze czcią.
Ministranci krzyża pomagają w właściwym przebiegu tej liturgii.
Swoją posługę pełnią także dzisiaj usługujący do światła, kadzidła,
księgi, kołatek oraz przy ołtarzu. Do każdej z posług należy wyznaczyć
odpowiednią liczbę osób.
d. Zespół komentatorek troszczy się,
podobnie jak w dniu wczorajszym, najpierw o ogólne wprowadzenie
w dzisiejszą liturgię, dokonane przed jej rozpoczęciem, a także
o konieczne wyjaśnienia i wprowadzenia w czasie samej liturgii.
Można podać wprowadzenie do liturgii słowa, do modlitwy powszechnej
oraz do adoracji krzyża. W czasie samej adoracji krzyża, która trwa
długo, można przeplatać śpiew pieśni krótkimi tekstami o krzyżu.
Komentatorki mogą także podać uwagi przed przeniesieniem Pana Jezusa
do grobu, jeżeli nie czyni tego kapłan.
e. Zespół ładu ma w dniu dzisiejszym
bardzo trudną posługę. Chodzi o porządek przy adoracji krzyża. Ich
posługa może przyczynić się do pięknego i spokojnego przeżywania
tego obrzędu. Jednak źle spełniania może utrudnić podchodzenie ludzi
i wprowadzić nerwową atmosferę. Dlatego posługę te powinny pełnić
najbardziej przygotowane do tego osoby. Czuwają one także nad porządkiem
w czasie rozdzielania Komunii świętej oraz w czasie przejścia procesji
z Najświętszym Sakramentem do Grobu Pańskiego.
f. Zespoły śpiewające mają także
dzisiaj szczególne posługi do wykonania. Psałterzysta śpiewa psalm
responsoryjny, schola lub inny zespół śpiewa werset przed Ewangelią.
Najwięcej śpiewów wykonuje się w czasie adoracji krzyża i Komunii
świętej. Jest w tym czasie miejsce na śpiew chóru i scholi, jednak
nie mogą one wyłączyć ze śpiewu zgromadzonych wiernych. Przeciwnie,
najwięcej śpiewów powinny wykonywać wszyscy uczestnicy liturgii.
Należy także zatroszczyć się o teksty śpiewów dla wszystkich zgromadzonych.
PRZEBIEG LITURGII
489. "Liturgia Męki Pańskiej powinna się odbyć w godzinach
popołudniowych, koło godziny piętnastej. Ze względów duszpasterskich
radzi się wybrać godzinę dogodniejszą, w której łatwiej można zgromadzić
wiernych, np.: już od południa, albo w godzinach późniejszych, ale
nie po godzinie dwudziestej pierwszej. Należy wiernie, z religijną
czcią zachować porządek liturgii Męki Pańskiej (Liturgia słowa,
adoracja Krzyża, Komunia Święta) pochodzący ze starożytnej tradycji
Kościoła. Nikomu nie wolno wprowadzać zmian według własnego uznania"434.
OBRZĘDY WSTĘPNE
490. "Kapłan i asystujący udają się do ołtarza w ciszy,
bez śpiewu. Jeżeli robi się jakieś wprowadzenie, należy je podać
przed wejściem kapłana. Kapłan i asystujący, po skłonie przed ołtarzem
padają na twarz; to padnięcie na twarz należy zachować, jako obrzęd
własny tego dnia; oznacza on uniżenie się ,,człowieka ziemskiego"
oraz smutek i ból Kościoła. Wierni w czasie wejścia kapłana stoją,
a potem padają na kolana i modlą się w ciszy"435.
491. Cytowany dokument Kościoła określa szczegółowo sposób
przeżywania oraz znaczenie obrzędów rozpoczynających liturgię Męki
Pańskiej:
a. Przed rozpoczęciem liturgii wskazane
jest odpowiednie wprowadzenie. Posługę tę spełnia komentatorka wyjaśniając
przebieg dzisiejszej liturgii i przypominając także znaczenie leżenia
krzyżem.
b. Procesja wejścia odbywa się w
milczeniu. Komentarz powinien zakończyć się przed rozpoczęciem procesji.
Nie niesie się żadnych znaków (świec, krzyża, kadzidła, Ewangeliarza).
c. Po dojściu do ołtarza ma miejsce
skłon (w tabernakulum nie powinno być Najświętszego Sakramentu,
drzwiczki od tabernakulum są uchylone). Usługujący kłaniają się
dwójkami w miarę dochodzenia do ołtarza i udają się na swoje miejsce.
d. Po oddaniu czci ołtarzowi "kapłan
i usługujący padają na twarz". Dokument mówi o wielu osobach,
które ten gest wykonują. Często ogranicza się go do samego kapłana.
Jest to uzasadnione w kościołach, w których jest bardzo ciasno i
nie ma miejsca na leżenie krzyżem większej grupy osób. Jednak nie
należy rezygnować z tego bogatego znaku w kościołach, w których
nie brak miejsca na leżenie krzyżem także koncelebransów i wszystkich
usługujących. Dokument Kościoła nazywa prostrację "obrzędem
własnym tego dnia" i nadaje mu wielkie znaczenie. Powinno być
ono wyjaśnione w komentarzu wprowadzającym. Wtedy wszystkie elementy
tej części celebracji mogą być lepiej zrozumiane (cisza, leżenie
krzyżem kapłana i usługujących, postawa klęcząca wszystkich zgromadzonych,
modlitwa kończąca ten obrzęd)436.
e. Po powstaniu kapłan udaje się
na miejsce przewodniczenia i zwrócony do wiernych odmawia modlitwę
podaną w Mszale437
CZYTANIA
492. "Czytania należy wykonać w całości. Psalm responsoryjny
i śpiew przed Ewangelią należy odśpiewać jak zwykle. Opis Męki Pańskiej
według świętego Jana, należy odśpiewać lub odczytać w taki sam sposób
jak w poprzednią niedzielę. Po skończeniu Pasji powinna być homilia.
Przy jej końcu można wezwać wiernych, aby przez krótki czas oddali
się medytacji"438.
MODLITWA POWSZECHNA
493. "Należy odprawić Modlitwę powszechną według tekstu
i formy przekazanych przez starożytność, z całym zakresem intencji.
Zakres ten dobrze oznacza powszechną moc Męki Chrystusa, który zawisł
na krzyżu za zbawienie całego świata. W razie zaistnienia wielkiej
potrzeby publicznej, Ordynariusz miejscowy może pozwolić lub nakazać,
aby dodano specjalną intencję. Spośród modlitw, które są podane
w mszale, wolno kapłanowi wybrać takie, które bardziej odpowiadają
warunkom miejscowym,, tak jednak, aby zachował następstwo intencji
nakazane w Modlitwie powszechnej"439.
494. Uwagi dla usługujących:
a. Wprowadzeniem do modlitwy powszechnej
może być komentarz. Jego treść uświadamia zgromadzonym prawdę, że
intencje modlitwy wyrażają "powszechną moc Męki Chrystusa,
który zawisł na krzyżu za zbawienie całego świata". Zachęca
ich także do osobistej modlitwy we wszystkich podanych intencjach.
b. Podawanie intencji modlitwy nie
należy zasadniczo dla przewodniczącego zgromadzenia. Jego zadaniem
jest zanieść do Boga samą modlitwę. Intencje natomiast podaje diakon440.
Jeżeli nie ma diakona, może je odśpiewać jeden z koncelebransów.
Wskazane jest jednak, aby tę posługę podjął zespół, który w ciągu
roku w parafii troszczy się co niedzielę o modlitwę powszechną.
Jest to ich najbardziej wyróżniona w roku posługa. Przedstawiciele
grupy mogą zaśpiewać poszczególne wezwania, podane w Mszale. Mogą
to uczynić wspólnie lub indywidualnie.
c. Należy zatroszczyć się o osobny
mikrofon i tekst dla osób śpiewających wezwania do modlitwy oraz
dla kapłana zanoszącego do Boga samą modlitwę.
ADORACJA KRZYŻA
495. "Krzyż, którego używa się do odsłonięcia, powinien
być dość wielki i piękny. Należy wybrać z mszału pierwszą lub drugą
formułę odsłonięcia. Ten obrzęd powinien się odbyć z uroczystością
odpowiednią do tego misterium naszego zbawienia: tak wezwanie przy
odsłonięciu Krzyża, jak odpowiedź ludu, powinny być śpiewane. Po
każdym uklęknięciu należy zachować zupełne milczenie. W tym czasie
kapłan stojąc trzyma wzniesiony Krzyż"441.
496. "Krzyż należy przedstawić do adoracji przez każdego
wiernego, ponieważ osobista adoracja Krzyża jest głównym elementem
tego obrzędu; tylko w bardzo licznym zgromadzeniu wiernych może
się odbyć obrzęd adoracji przez wszystkich równocześnie. Do adoracji
należy przedstawić jeden Krzyż, bo wymaga tego prawdziwość znaku.
W czasie adoracji Krzyża śpiewa się antyfony, "Skargi Zbawiciela"
i hymn, ponieważ w lirycznej formie przypominają dzieje zbawienia,
albo inne odpowiednie śpiewy (por. nr 42)442.
497. Wielkopiątkowa adoracja krzyża należy do najważniejszych
przeżyć tego dnia. Należy więc zatroszczyć się o wszystkie szczegóły,
które mogą przyczynić się do jak najpiękniejszego i najowocniejszego
jej przeżycia:
a. Przypomnienie melodii. Dokument
Kościoła wyraźnie zaleca, aby aklamacja: "Oto drzewo krzyża..."
oraz odpowiedź ludu były śpiewane. Należy więc przed rozpoczęciem
liturgii przypomnieć melodię tego śpiewu. Mszał Rzymski dla diecezji
polskich dopuszcza także możliwość śpiewu aklamacji przez scholę443.
b. Wybór krzyża. Cytowany powyżej
dokument zwraca uwagę, że powinien to być krzyż "dość wielki
i piękny". Odpowiednia wielkość jest konieczna dla ukazania
go wszystkim zgromadzonym oraz dla ułatwienia w podchodzeniu do
ucałowania. Powinien on być także piękny, aby samym swoim wyglądem
przyciągał uwagę wierzących.
c. Wybór osoby, która krzyż przynosi.
Wybór tej osoby nie powinien się dokonywać poprzez proste wyznaczenie
jednego z ministrantów. Misterium, które się objawia we w niesieniu
krzyża jest wielkie i warto jego wielkość pokreślić także przez
wybór osoby, która w swoim osobistym życiu niesie ciężki krzyż choroby
lub innego doświadczenia. Może to być także osoba, która w czasie
pogrzebów lub innych celebracji liturgicznych troszczy się o krzyż.
W szczególnych sytuacjach może to być także osoba na wózku inwalidzkim,
dźwigająca cierpliwie swój krzyż.
d. Dwie formy ukazania krzyża. Są
one opisane w Mszale rzymskim444.
W pierwszej formie przynosi się zasłonięty krzyż i odsłaniając kolejno
jego część górną oraz ramiona śpiewa trzykrotnie aklamację. Po odpowiedzi:
"Pójdźmy z pokłonem" wszyscy klękają na oba kolana i przez
chwilę oddają cześć krzyżowi. W drugiej formie przynosi się krzyż
odsłonięty, a śpiew: "Oto drzewo krzyża..." wykonuje się
przy wejściu do kościoła, w środku kościoła oraz trzeci raz przed
prezbiterium. Po każdym śpiewie wszyscy zgromadzeni klękają i adorują
krzyż w milczeniu.
e. Adoracja krzyża. Wszyscy uczestnicy
liturgii podchodzą procesjonalnie do krzyża i oddają mu cześć w
sposób zgodny z miejscowym zwyczajem (przyklęknięcie, ucałowanie)445.
Posługa ładu czuwa nad porządkiem w podchodzeniu do krzyża. Pilnują,
aby wierni podchodzili i odchodzili we wskazanym kierunku. W razie
potrzeby pomagają starszym osobom powstać po oddaniu czci krzyżowi.
Komentator wcześniej podaje sposób podchodzenia do ucałowania krzyża.
f. Jeden krzyż. Dokumenty Kościoła
wyraźnie podkreślają, że należy dawać do uczczenia tylko jeden krzyż.
List Kongregacji wyjaśnia, iż "domaga się tego zasada prawdziwości
znaku". Jeżeli w liturgii uczestniczy tak wielka liczba wiernych,
że nie wszyscy mogą podejść do ucałowania krzyża, Mszał rzymski
proponuje w takiej sytuacji przerwanie podchodzenia indywidualnego
oraz podniesienie krzyża w górę przez kapłana, aby wszyscy mogli
oddać mu cześć w milczeniu446.
W takiej sytuacji należy zachęcić wiernych, aby podchodzili do ucałowania
krzyża po zakończeniu liturgii. Krzyż bowiem zostaje umieszczony
w miejscu wyróżnionym i łatwo dostępnym dla wiernych.
g. Modlitwy i śpiewy. W czasie adoracji
krzyża śpiewa się pieśni. Mszał Rzymski wyraźnie zaleca śpiewy:
"Wielbimy Krzyż", "Święty Boże", "Ludu,
mój ludu", "Krzyżu święty" i inne odpowiednie pieśni.
Wskazane jest, aby śpiew pieśni te poprzedzać odpowiednim komentarzem,
który ukazuje tajemnicę krzyża i pomaga skupić się na treści wykonywanego
śpiewu.
KOMUNIA ŚWIĘTA
498. Po zakończeniu adoracji krzyża "ołtarz nakrywa
się obrusem i umieszcza na nim korporał i mszał. Następnie diakon,
lub, gdy go nie ma, sam kapłan przynosi Najświętszy Sakrament krótszą
drogą z miejsca przechowania do ołtarza. W tym czasie wszyscy stoją
w milczeniu. Dwaj ministranci towarzyszą kapłanowi, niosąc przy
Najświętszym Sakramencie zapalone świece, które stawiają na ołtarzu
lub obok niego"447.
499. "Kapłan śpiewa wezwanie do Modlitwy Pańskiej, którą
wszyscy śpiewają. Nie przekazuje się znaku pokoju. Komunia odbywa
się w sposób opisany w mszale. W czasie Komunii można śpiewać psalm
22(21) lub inną odpowiednią pieśń."448.
500. "Gdy wierni przyjmą Komunię, puszkę z Najświętszym
Sakramentem umieszcza się w tabernakulum. Jeżeli jest diakon lub
drugi kapłan, może puszkę od razu przenieść do tabernakulum w Grobie
Pańskim. Po Komunii można zachować przez pewien czas święte milczenie,
po czym kapłan odmawia modlitwę podaną w mszale"449.
501. Po modlitwie po Komunii kapłan zachęca wiernych do adoracji
Najświętszego Sakramentu. Podaje też program adoracji i modlitwy
aż do Wigilii Paschalnej.
PROCESJA DO GROBU PAŃSKIEGO
502. "Zgodnie z wielowiekową tradycją, w Wielki Piątek
po ukończeniu liturgii Męki Pańskiej, przenosi się Najświętszy Sakrament
do Grobu Pańskiego i wystawia do adoracji"450.
503. "Po skończonych obrzędach obnaża się ołtarz, pozostaje
jednak Krzyż i cztery świeczniki. W kościele należy przygotować
odpowiednie miejsce (np. kaplicę, w której Najświętszy Sakrament
był złożony w Wielki Czwartek), gdzie umieszcza się krzyż z wizerunkiem
Chrystusa, aby wierni mogli go adorować i całować, a także trwać
na rozmyślaniu"451.
504. "Ze względów duszpasterskich nie należy zaniedbywać
takich nabożeństw jak: Droga Krzyżowa, procesje na cześć Męki Pańskiej
i wspomnienie boleści Najświętszej Maryi Panny. Teksty i śpiewy
należy dostosować do ducha liturgii tego dnia. Porę tych nabożeństw
należy uzgodnić z godziną obrzędów liturgicznych w ten sposób, aby
było widoczne, że obrzędy liturgiczne ze swojej natury są daleko
ważniejsze od nabożeństw"452.
NACZYNIA, SZATY I KSIĘGI LITURGICZNE
505. W przygotowaniu miejsca i potrzebnych rzeczy na dzisiejszą
celebrację należy pamiętać o następujących uwagach:
a. Ołtarz winien być zupełnie obnażony:
bez krzyża, bez świeczników, bez obrusów. Tabernakulum puste, wyścielone
korporałem, obok kluczyk. Na stoliku obrus na ołtarz i świece, które
będą umieszczone na ołtarzu.
b. Korporały. Jeden do umieszczenia
na ołtarzu, drugi w miejscu wystawienia Najświętszego Sakramentu.
c. Szaty dla kapłanów (i diakonów)
czerwone, jak do Mszy św.
d. Dywanik w miejscu, w którym kapłan
(i służba liturgiczna) będzie modlił się upadając na twarz.
e. Potrzebne teksty: Mszał, lekcjonarz,
teksty opisu Męki Pańskiej dla lektorów (także mikrofony dla czytających).
f. Krzyż okryty fioletową zasłoną.
Umieszczamy go w zakrystii lub innym miejscu, skąd zostanie uroczyście
przyniesiony do ołtarza oraz świeczniki ze świecami do niesienia
obok krzyża. Należy także przygotować miejsce, w którym krzyż będzie
umieszczony po zakończeniu adoracji.
g. Monstrancja oraz przeźroczysty
wolon do jej nakrycia. Baldachim do procesji do Bożego Grobu.
h. Kadzielnicę, łódkę oraz krzyż,
który będzie niesiony w procesji do Grobu. Wino i wodę do puryfikacji
puszek po Komunii św. Teksty śpiewów dla ministrantów. Ławki lub
krzesła dla służby liturgicznej.
Przeżycia
Wielkiej Soboty
506.
Drugi dzień Świętego Triduum Paschalnego nazwany został "Misterium
Chrystusa Pogrzebanego". W liturgii Godzin Kościół rozważa
dziś słowa: "Wielka cisza spowiła ziemię; wielka na niej cisza
i pustka. Cisza wielka, bo Król zasnął"453.
Cisza Wielkiej Soboty wypełniona jest wspominaniem Męki Pana oraz
oczekiwaniem na zmartwychwstanie.
507. "W Wielką Sobotę Kościół trwa przy Grobie Pańskim
rozważając Mękę i Śmierć Chrystusa oraz Jego zstąpienie do Otchłani,
a także modląc się i poszcząc oczekuje Jego Zmartwychwstania. Bardzo
się zaleca, aby odbyła się Godzina czytań i Jutrznia z udziałem
ludu (por. nr 40). Tam, gdzie to nie jest możliwe, należy urządzić
nabożeństwo słowa Bożego albo inne nabożeństwo odpowiadające misterium
tego dnia"454.
508. "Trwać przy Grobie Pańskim" oraz "oczekiwać
zmartwychwstania" to dwa szczególne przeżycia Wielkiego Soboty.
Jedno i drugie przeżycie związane jest z modlitwą i postem. Dokumenty
Kościoła zalecają wyraźnie niektóre formy modlitwy:
a. "Bardzo się zaleca, aby odbyła
się Godzina czytań i Jutrznia z udziałem ludu". Widać w tym
sformułowaniu pewne naleganie, aby tę właśnie modlitwę postawić
na pierwszym miejscu w przeżywaniu Wielkiej Soboty. Jest możliwe,
aby poszczególne grupy przychodzące na modlitwę przy Grobie Pańskim,
otrzymywały przygotowane teksty Jutrzni i Godziny czytań i najpierw
modliły się tymi słowami. Przygotowane osoby mogą tę modlitwę prowadzić.
jedna z nich, w wyznaczonej godzinie, prowadzona przez kapłana,
może być połączona z odpowiednim rozważaniem. Później modlitwa ta
może się przedłużyć w śpiew pieśni, odmawianie różańca, modlitwę
w ciszy.
b. "W kościele można wystawić
dla uczczenia przez wiernych wizerunek Chrystusa ukrzyżowanego albo
spoczywającego w grobie, albo zstępującego do otchłani, które ilustrują
misterium Wielkiej Soboty, a także wizerunek Najświętszej Maryi
Panny Bolesnej"455.
To zalecenie Kościoła realizowane jest w naszych parafiach w sposób
szczególnie gorliwy, gdyż Grób Pański jest zawsze pieczołowicie
przygotowywany. Warto jest rozważyć podane w dokumencie zalecenie
o umieszczaniu w miejscu modlitwy także wizerunku NMP Bolesnej.
Maryja jest najbliżej Chrystusa i Ona uczy nas właściwego przeżywania
Jego Śmierci i Zmartwychwstania. Jej wizerunek, jako Matki Bolesnej,
może być bardzo pomocny w modlitwie.
c. Czuwanie przy Grobie Pańskim oraz
oczekiwanie na zmartwychwstanie związane jest także z postem. W
soborowej Konstytucji o Liturgii czytamy: "Niech nienaruszony
pozostanie post paschalny, który należy wszędzie zachować w Wielki
Piątek Męki i Śmierci Pańskiej, a w miarę możności przedłużyć go
na Wielką Sobotę, aby dzięki temu z podniosłym i otwartym sercem
przystąpić do radości niedzieli Zmartwychwstania"456.
Tę tradycję Kościoła kilkakrotnie przypomina i zaleca omawiany dokument
Kongregacji457.
Zrodziła się ona ze słów Chrystusa: Gdy zabiorą im Oblubieńca, wówczas
będą pościć (Mt 2,19).
509. "Dzisiaj Kościół całkowicie powstrzymuje się od sprawowania
Ofiary Mszy świętej. Komunii świętej można udzielać tylko w formie
Wiatyku. Nie można celebrować małżeństwa ani innych sakramentów,
z wyjątkiem sakramentów pokuty i namaszczenia chorych"458.
510. "Wiernych należy pouczyć o szczególnej naturze Wielkiej
Soboty. Świąteczne zwyczaje i tradycje związane z tym dniem z tego
powodu, że niegdyś w Wielką Sobotę antycypowano uroczystość paschalną,
należy odłożyć na noc i dzień Wielkanocy"459.
511. Zachowany zostaje natomiast piękny zwyczaj błogosławienia
pokarmów w Wielką Sobotę. Obrzęd błogosławienia należy poprzedzić
odpowiednim wyjaśnieniem, aby sens tej liturgicznej czynności był
dobrze zrozumiany przez wiernych. Wyraża go tekst modlitw odmawianych
nad pokarmami.
Liturgia
Wigilii Paschalnej
512.
"Zgodnie z bardzo dawną tradycją, ta noc powinna być czuwaniem
na cześć Pana. Wigilia, którą się odprawia tej nocy wspominając
świętą i wielką noc Zmartwychwstania Chrystusa, jest uważana za
"matkę wszystkich świętych Wigilii". W czasie tej Wigilii
Kościół czuwając oczekuje Zmartwychwstania Chrystusa i celebruje
to Zmartwychwstanie przez sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego"460.
513. ""Wszystkie obrzędy Wigilii Paschalnej odbywają
się w nocy; nie wolno ich rozpoczynać, zanim nie zapadnie noc, a
należy je zakończyć przed świtem dnia niedzielnego". Tę zasadę
należy ściśle interpretować. Potępia się przeciwne tej zasadzie
nadużycia i zwyczaje tu i ówdzie spotykane, według których Wigilię
Paschalną odprawia się o tej godzinie, o jakiej antycypuje się msze
niedzielne. Te motywy, jakie czasem się podnosi, aby uzasadnić antycypowanie
Wigilii Paschalnej, np. brak bezpieczeństwa, nie są przytaczane,
gdy chodzi o noc Narodzenia Pańskiego oraz inne zgromadzenia, które
odbywają się w nocy"461.
514. "Wigilia Paschalna, w czasie której Hebrajczycy czuwali
w nocy oczekując przyjścia Pana, aby ich wyzwolił z niewoli faraona,
była przez nich zachowywana jako doroczna pamiątka; była to figura
przyszłej, prawdziwej Paschy Chrystusa, nocy prawdziwego wyzwolenia,
w której ",Chrystus skruszywszy więzy śmierci, jako zwycięzca
wyszedł z Otchłani"462.
515. "Kościół od początku obchodził doroczną Paschę, która
jest uroczystością nad uroczystościami, przede wszystkim przez odprawienie
nocy Wigilii. Zmartwychwstanie Chrystusa jest bowiem podstawą naszej
wiary i nadziei; przez chrzest i bierzmowanie zostaliśmy wszczepieni
w paschalne misterium Chrystusa, z Nim współumarli, współpogrzebani
i współzmartwychwstali, razem z Nim będziemy królować. Ta Wigilia
jest również oczekiwaniem powtórnego przyjścia Pana"463.
SŁUŻBA LITURGICZNA
516. Liturgia Wigilii Paschalnej jest najbardziej wyróżnioną
celebracją w całym roku liturgicznym. Odnosi się to także do służby
liturgicznej. Cały Kościół świętuje dziś największe wydarzenie,
a każdy usługujący podejmuje najbardziej zaszczytną posługę. W pewnym
sensie przygotowuje się do niej cały rok. W codziennej i coniedzielnej
posłudze dojrzewa do tego, aby poprzez posługę mieć szczególny udział
w celebracji Zmartwychwstania Pana.
POSŁUGA SŁOWA
517. Stół słowa jest w dzisiejszej celebracji szczególnie bogato
zastawiony. W żadnej innej celebracji liturgicznej Kościół nie proponuje
tylu czytań, co w Wigilii Paschalnej. Są one proponowane nie po
to, aby je opuszczać. "Wszędzie gdzie to jest możliwe należy
odczytać wszystkie lekcje, aby zachować charakter Wigilii Paschalnej,
która wymaga odpowiednio długiego czasu"464.
Można z roku na rok poszerzać zakres czytań wprowadzając systematycznie
wiernych w charakter tej wigilii.
518. Dobre przeżycie liturgii słowa zależne jest także od odpowiednio
wybranych i przygotowanych lektorów. Treść czytań jest bardzo bogata.
"Opisują one główne zdarzenia dziejów zbawienia"465.
Odczytanie tego opisu, wybranego z bogatego skarbca Pisma Świętego,
powinno być szczególnie piękne. Nie można więc do tego zadania wyznaczać
lektorów w ostatniej chwili. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby byli
oni już wyznaczeni na początku Wielkiego Postu.
519. Lektorzy zajmują takie miejsce, aby ich podchodzenie do
miejsca, z którego czytają słowo Boże, nie wymagało dalekich przejść.
POSŁUGA MODLITWY
520. Liturgia dzisiejsza przewiduje także modlitwę powszechną.
Propozycje odpowiednich tekstów znajdują się w różnych opracowaniach.
Zespół modlitewny powinien je rozważyć i dokonać odpowiednich adaptacji
do wydarzeń, jakimi żyje świat i parafia.
521. Wskazane jest, aby w zespole pełniącym tę posługę, była
reprezentacja całej parafii, a więc przedstawiciel dzieci, młodzieży
i dorosłych, zdrowych i chorych, mężczyzn i kobiet. Każde wezwanie
powinno być tak ułożone, aby wyrażało także osobę, która je odczytuje.
Wezwań nie powinno być więcej niż sześć.
522. Odpowiedzialni za posługę modlitwy powinni także wybrać
odpowiedni do dnia dzisiejszego refren powtarzany przez wszystkich
zgromadzonych. Powinien to być refren śpiewany na radosną melodię.
Śpiewana może być także cała modlitwa.
MINISTRANCI ŚWIATŁA
523. Spełniają dziś szczególną posługę, gdyż pierwszą częścią
celebracji Wigilii Paschalnej jest liturgia światła. Dobre spełnienie
tej posługi wymaga odpowiedniej sprawności, a także odpowiedniej
liczby usługujących. Jest wiele zadań do wykonania, a niektóre z
nich są trudne. Nie należy więc zostawiać wszystkich zadań małym
ministrantom. Także dorośli członkowie zespołu liturgicznego powinni
się zatroszczyć o to, aby znak światła w dniu dzisiejszym przemówił
z całą mocą. Wymaga to odpowiedniego przygotowania duchowego, a
także wielu działań służebnych:
a. Przed liturgią powinni zatroszczyć
się o to, aby przygotować świece dla tych uczestników celebracji,
którzy zapomną ich przynieść ze swoich domów. Dziś każdy powinien
trzymać w ręku świecę zapalona od Paschału.
b. W odpowiednim czasie rozpalają
ognisko i czuwają nad ogniem.
c. Przynoszą w procesji do ogniska
Paschał, rylec, "gwoździe" oraz odpowiednie narzędzie
do zapalenia paschału (knot umieszczony w krótkim sztywnym przedmiocie).
W odpowiednim czasie przy ognisku podają je kapłanowi.
d. Trudnym zadaniem ministrantów
światła jest przekazanie ognia zapalonego od paschału wszystkim
zgromadzonym. Ma to miejsce dwa razy w czasie dzisiejszej liturgii.
Najpierw w czasie procesji wejścia z Paschałem, a potem przed pokropieniem
wodą święconą. Należy więc przygotować odpowiednia grupę usługujących
i przemyśleć sposób przekazywania tego światła w kościele. Każdy
uczestnik powinien doświadczyć prawdy, że otrzymuje światło od Paschału.
e. W czasie liturgii słowa, po ostatnim
czytaniu ze ST, przed śpiewem "Chwała na wysokości Bogu",
ministranci światła zapalają świece na ołtarzu. Podchodzą do Paschału,
zapalają od niego świece, a następnie zbliżają się do ołtarza. To
zapalenie świec ma charakter znaku, dlatego należy je wykonywać
w sposób piękny i czytelny.
f. Jeżeli wierni podchodzą do Komunii
świętej w procesji, ministranci światła tę procesję prowadzą. Idą
na jej czele, a za nimi pozostali usługujący. Wyruszają już w czasie
śpiewu "Baranku Boży".
g. Jeżeli procesja rezurekcyjna ma
miejsce bezpośrednio po liturgii Wigilii Paschalnej, ministranci
światła troszczą się o to, aby to była procesja "pełna światła".
Kościół z całą mocą podkreśla, że liturgia dzisiejsza ma być liturgia
nocną, aby jedynym światłem, jakie oglądają ludzkie oczy, było światło
Paschału i świec zapalonych od niego. To morze światła pochodzącego
z jednego źródła, jest ważnym znakiem dzisiejszej liturgii. Odpowiedzialni
za ten znak powinni zatroszczyć się o to, aby był on czytelny i
przemawiający do wszystkich.
POSŁUGA WODY
524. Trzecią część Wigilii stanowi liturgia chrzcielna. Jej
istotną częścią jest błogosławienie wody i pokropienie zgromadzonych.
Obrzęd ten jest poprzedzony odnowieniem przyrzeczeń chrzcielnych.
W czasie pokropienia wierni trzymają zapalone świece. Jest to więc
moment szczególnego nagromadzenia znaków. Spotka się tutaj znak
wody i światła ze słowem człowieka, który na nowo wchodzi w misterium
Chrystusa, powstaje ze śmierci do życia.
525. Ważne zadanie podejmują więc dzisiaj także ci, którzy na
co dzień obmywają ręce kapłana w liturgii oraz troszczą się o znak
wody we wspólnocie:
a. Mogą oni przed liturgią udekorować
chrzcielnicę, która w dniu dzisiejszym powinna być szczególnie uczczona.
b. Przygotowują naczynie z wodą,
która będzie błogosławiona. Przygotowują także kropidło i kociołek,
który będzie niesiony w czasie pokropienia.
c. Po odnowieniu przyrzeczeń chrzcielnych
ministrant wody idzie z kapłanem, który kropi wiernych wodą święconą.
d. W czasie Mszy świętej pełnią swoją
zwyczajna posługę obmywając kapłanowi ręce na zakończenie obrzędu
przygotowania darów.
POSŁUGA OŁTARZA, KRZYŻA I KADZIDŁA
526. Ministranci ołtarza pełnią dziś swoją zwyczajną posługę.
Pomagają kapłanowi przyjąć dary przyniesione w procesji z darami.
Rozkładają na ołtarzu korporał i wynoszą kielich. Pomagają w rozdzielaniu
Komunii świętej trzymając patenę.
527. Ministrant krzyża niesie krzyż, jeśli procesja rezurekcyjna
odbywa się bezpośrednio Mszy świętej. Niesie krzyż na czele procesji
idąc pomiędzy ministrantami niosącymi świece.
528. Ministranci kadzidła przynoszą kadzielnicę i kadzidło na
miejsce poświęcenia ognia. Gdy ogień zostanie poświęcony wkładają
węgielki do kadzielnicy i podchodzą do nałożenia kadzidła. Z dymiącą
kadzielnicą idą na początku procesji przed paschałem. Po dojściu
do ołtarza podchodzą do Csa celem nałożenia kadzidła i okadzenia
Paschału. Po skończonej czynności wycofują się, aby nie przeszkadzać
w śpiewie orędzia paschalnego. W czasie Mszy św. służą jak zwykle
(Ewangelia, przygotowanie darów ofiarnych, Przeistoczenie).
POSŁUGA KOMENTATORKI
529. Zespół komentatorek troszczy się o ogólne wprowadzenie
w dzisiejszą liturgię, dokonane przed jej rozpoczęciem, a także
o konieczne wyjaśnienia i wprowadzenia w czasie samej liturgii,
np.:
a. Przed odśpiewaniem orędzie paschalne
komentarz uświadamia jego znaczenie.
b. Po zakończeniu orędzia komentator
prosi o zgaszenie świec. Zachętę do słuchania słowa podaje sam kapłan
według wzoru zamieszczonego w mszale.
c. Po zakończeniu czytań ze Starego
Testamentu, zanim zapalą się świece na ołtarzu, zanim zaczną dzwonić
dzwony, grać organy i rozlegnie się śpiewa "Gloria" komentatorka
może uświadomić znaczenie tych szczególnych aktów radości.
d. Przed rozpoczęciem procesji rezurekcyjnej
komentatorka podaje porządek przejścia.
POSŁUGA DARÓW I POSŁUGA ŁADU
530. Mszał zaleca, "aby chleb i wino przynieśli nowo
ochrzczeni"466.
Jeśli w parafii nie ma katechumenów chleb i wino przynoszą wyznaczone
osoby.
531. Posługa ładu troszczy się o przejście do procesji z
Paschałem oraz o porządek w roznoszeniu światła po kościele. Czuwa
także nad przebiegiem procesji komunijnej oraz procesji rezurekcyjnej.
POSŁUGA ŚPIEWU
532. Śpiew jest integralną częścią każdej celebracji liturgicznej.
Szczególną jednak rolę odgrywa w świętowaniu Chrystusowego zmartwychwstania.
Bez odpowiedniego śpiewu liturgia Wigilii Paschalnej nie objawi
się w całym pięknie i blasku. Należy więc z całą troską podjąć trud
przygotowania wszystkich odpowiedzialnych za śpiew: psałterzystów,
kantorów, schole, chóry.
533. Psałterzyści śpiewają psalmy po każdym czytaniu. Schola
lub chór śpiewa alleluja przed Ewangelią. Podtrzymuje także śpiewa
w czasie procesji rezurekcyjnej.
PRZEBIEG LITURGII (WG LISTU KONGREGACJI,
82-96)
534. "Pierwsza część obejmuje czynności i gesty symboliczne,
które należy wykonać z taką powagą i dostojeństwem, aby wierni mogli
pojąć ich znaczenie podane przez pouczenia i modlitwy liturgiczne.
W miarę możności, w odpowiednim miejscu poza kościołem, należy przygotować
ognisko do błogosławienia nowego ognia; płomień powinien być tak
wielki, aby rzeczywiście mógł rozproszyć ciemności i oświecić noc.
Należy przygotować paschał, który ze względu na prawdziwość znaku
powinien być sporządzony z wosku, co roku nowy, w kościele jedyny,
dość dużej wielkości, nigdy zaś sztuczny, aby mógł przypominać,
że Chrystus jest światłością świata. Ma być błogosławiony przy użyciu
słów i znaków podanych w mszale, lub innych zatwierdzonych przez
Konferencję Episkopatu.
535. Procesja, w której lud wchodzi do kościoła, powinna
być prowadzona światłem paschału. Izraelitów prowadził w nocy słup
ognisty, chrześcijanie idą za Chrystusem zmartwychwstałym. Nic nie
stoi na przeszkodzie, aby do każdej odpowiedzi "Bogu niech
będą dzięki" dodać aklamację na cześć Chrystusa. Światło paschału
stopniowo rozszerza się na świece, które wszyscy trzymają w rękach,
podczas gdy lampy elektryczne są wygaszone.
536. Diakon śpiewa Orędzie Wielkanocne, które w formie wielkiego
lirycznego poematu opiewa całe paschalne misterium wszczepione w
ekonomię zbawienia. W razie konieczności, gdy nie ma diakona, a
celebrans nie może zaśpiewać Orędzia Wielkanocnego, można jego wykonanie
powierzyć kantorowi. Konferencje Episkopatu mogą wprowadzić do Orędzia
Wielkanocnego aklamacje ludu.
537. Drugą część Wigilii stanowią czytania z Pisma świętego.
Opisują one główne zdarzenia dziejów zbawienia. Wierni mogą je spokojnie
rozważać, do czego pomaga im śpiew psalmów responsoryjnych, milczenie
i modlitwa celebransa.
538. Odnowione obrzędy Wigilii zawierają siedem czytań ze
Starego Testamentu, wyjętych z Prawa i Proroków, które przeważnie
zostały przyjęte w starożytnej tradycji Wschodu i Zachodu, oraz
dwa czytania z Nowego Testamentu, mianowicie z Apostoła i Ewangelii.
W ten sposób Kościół "poczynając od Mojżesza i wszystkich proroków",
wyjaśnia paschalne misterium Chrystusa. Dlatego wszędzie gdzie to
jest możliwe należy odczytać wszystkie lekcje, aby zachować charakter
Wigilii Paschalnej, która wymaga odpowiednio długiego czasu. Tam,
gdzie okoliczności pastoralne wymagają, aby zmniejszyć ilość czytań,
należy odczytać przynajmniej trzy ze Starego Testamentu, z Prawa
i Proroków. Nigdy nie należy opuszczać czytania z 14. rozdziału
Księgi Wyjścia z odpowiednim kantykiem.
539. Znaczenie typologiczne tekstów Starego Testamentu opiera
się na Nowym i ukazuje się w modlitwie wypowiadanej przez kapłana
po poszczególnych czytaniach. Dobrze jest pomóc wiernym w zrozumieniu
znaczenia typologicznego przez krótkie wprowadzenie. To wprowadzenie
może podać sam kapłan lub diakon. Komisje liturgiczne narodowe lub
diecezjalne, niech przygotują odpowiednie pomoce do użytku duszpasterzy.
Po czytaniu śpiewa się psalm z refrenem powtarzanym przez lud. W
takim powtarzaniu się części zachowuje się rytm, który wspomaga
uczestnictwo i pobożność wiernych. Należy pilnie czuwać, aby w miejsce
psalmów nie wprowadzano pieśni ludowych.
540. Po zakończeniu czytań ze Starego Testamentu śpiewa się
hymn "Chwała na wysokości", według zwyczajów miejscowych
biją dzwony, śpiewa się kolektę i tak przechodzi się do czytań z
Nowego Testamentu. Czyta się pouczenie Apostoła o chrzcie, jako
wszczepieniu w paschalne misterium Chrystusa. Następnie wszyscy
wstają, kapłan trzykrotnie intonuje "Alleluja" Stopniowo
podnosząc głos, a lud je powtarza. Jeżeli jest to konieczne, psalmista
lub kantor intonuje ,,Alleluja", które lud powtarza między
wersetami psalmu 118(117). Ten psalm wielokrotnie cytowali Apostołowie
w katechezie paschalnej. Wreszcie słowami Ewangelii ogłasza się
Zmartwychwstanie Pańskie, co stanowi szczyt całej Liturgii słowa.
Po Ewangelii nie należy opuszczać krótkiej homilii.
541. Trzecią część Wigilii stanowi liturgia chrzcielna. Teraz
w sakramentalny sposób celebruje się Paschę Chrystusa i naszą. Wyraża
się to w sposób całkowity w tych kościołach, które mają chrzcielnicę,
przede wszystkim wtedy, gdy odbywa się chrześcijańskie wtajemniczenie
dorosłych albo przynajmniej chrzest dzieci. Także wtedy, gdy nie
ma kandydatów do chrztu, w kościołach parafialnych odbywa się błogosławieństwo
wody chrzcielnej. Jeżeli to błogosławieństwo odbywa się w prezbiterium,
a nie w kaplicy chrzcielnej, po błogosławieństwie odnosi się wodę
do chrzcielnicy i tam się ją przechowuje przez cały Okres Wielkanocny.
Tam, gdzie nie ma kandydatów do chrztu i nie błogosławi się wody
chrzcielnej, wspomina się chrzest przez błogosławieństwo wody przeznaczonej
do pokropienia ludu.
542. Następuje odnowienie przyrzeczeń złożonych na chrzcie.
Wprowadza je pouczenie celebransa. Wierni stojąc i trzymając w rękach
płonące świece odpowiadają na pytania. Potem zostają pokropieni
wodą. W ten sposób gesty i słowa przypominają im chrzest, który
otrzymali. Kapłan kropi lud przechodząc przez nawę kościoła, podczas
gdy wszyscy śpiewają antyfonę "Vidi aquam" lub inną pieśń
o charakterze chrzcielnym.
543. Sprawowanie Eucharystii stanowi czwartą część Wigilii
i jej szczyt, ponieważ Eucharystia jest w pełni sakramentem paschalnym,
mianowicie pamiątką ofiary krzyżowej i obecnością Chrystusa zmartwychwstałego,
dopełnieniem wtajemniczenia chrześcijańskiego i przedsmakiem Paschy
wieczystej.
544. Należy uważać, aby tej Liturgii eucharystycznej nie
sprawować z pośpiechem, przeciwnie, wypada, aby wszystkie obrzędy
i słowa osiągnęły największą siłę wyrazu: Modlitwa powszechna, w
której nowo ochrzczeni, już jako wierni, po raz pierwszy wykonują
swoje kapłaństwo, procesja na przygotowanie darów z udziałem nowo
ochrzczonych, jeżeli są obecni, Modlitwa eucharystyczna pierwsza,
druga lub trzecia i to ze śpiewem, z odpowiednimi embolizmami, Komunia
eucharystyczna, jako moment pełnego udziału w sprawowanym misterium.
Na Komunię wypada śpiewać psalm 118 (117) z antyfoną "Pascha
nostrum" lub psalm 34 (33) z antyfoną "Alleluja, alleluja,
alleluja", albo inną pieśń wyrażającą radość paschalną.
545. Jest pożądane, aby w Komunii Wigilii Paschalnej osiągnięto
pełnię znaku eucharystycznego, rozdając ją pod postaciami chleba
i wina. Niech Ordynariusze miejscowi rozważą możliwość takiego pozwolenia
i związane z tym okoliczności.
546. Liturgię Wigilii Paschalnej należy sprawować w ten sposób,
aby dała ludowi chrześcijańskiemu całe bogactwo modlitw i obrzędów;
należy zachować prawdziwość znaków, troszczyć się o uczestnictwo
wiernych, zapewnić udział ministrantów, lektorów i scholi śpiewaków.
547. Jest pożądane, aby niekiedy przewidzieć zgromadzenie
wielu wspólnot w jednym kościele, jeżeli ze względu na bliskość
kościołów albo małą ilość uczestników nie można zorganizować Wigilii
z pełnym udziałem i uroczystą oprawą. Należy popierać udział grup
specjalnych w sprawowaniu Wigilii Paschalnej, w czasie której wszyscy
wierni razem zgromadzeni mogą głębiej doświadczyć znaczenia przynależności
do tej samej wspólnoty kościelnej. Wiernych, którzy z okazji wakacji
wyjeżdżają z własnej parafii, należy wezwać, aby uczestniczyli w
Wigilii Paschalnej w miejscu, gdzie przebywają.
548. W zapowiadaniu Wigilii Paschalnej należy uważać, aby
jej nie przedstawiać jako zakończenie Wielkiej Soboty. Lepiej jest
powiedzieć, że Wigilię Paschalną sprawuje się "w noc paschalną",
jako jeden akt kultu. Wzywa się duszpasterzy, aby w katechezie pilnie
pouczali wiernych o uczestniczeniu w całej Wigilii Paschalnej.
549. Aby lepiej celebrować Wigilię Paschalną, sami duszpasterze
powinni pogłębiać znajomość tekstów i obrzędów; wtedy będą mogli
podawać prawdziwą mistagogię".
550. W Polsce ważną częścią obchodów Zmartwychwstania Pańskiego
jest procesja rezurekcyjna. Jest ona "uroczystym ogłoszeniem
Zmartwychwstania Chrystusa i wezwaniem całego stworzenia do udziału
w triumfie Zmartwychwstania. Zależnie od tradycji i warunków miejscowych
procesję rezurekcyjną można odprawić po Wigilii Paschalnej albo
rano przed pierwszą Mszą św.467".
Msze
święte w dzień Wielkanocy
551.
"Mszę w dniu Wielkanocy należy odprawić bardzo uroczyście.
Jako aktu pokutnego, wypada dokonać pokropienia wodą święconą w
czasie Wigilii. Podczas pokropienia śpiewa się antyfonę "Vidi
aquam" albo inną pieśń o charakterze chrzcielnym. Tą samą wodą
należy napełnić kropielnice przy wejściu do kościoła"468.
Zakończenie
Triduum - II Nieszpory Wielkanocy
552.
"Należy zachować, tam gdzie trwa lub zależnie od okoliczności
wznowić, tradycję odprawiania w dzień Wielkanocy Nieszporów chrzcielnych.
W ciągu tych Nieszporów, podczas śpiewania psalmów odbywa się procesja
do chrzcielnicy"469.
553. Nieszpory takie mogą mieć następujący przebieg:
a. Procesja wejścia idzie dłuższą
drogą, a celebrans niesie w niej zapalony Paschał. Po przybyciu
do ołtarza wszyscy zapalają swoje świece od Paschału. Następnie
celebrans śpiewa Boże, wejrzyj oraz kieruje go zgromadzonych słowo
wprowadzające, zwracają uwagę, że tymi nieszporami kończy się celebrację
Świętego Triduum Paschalnego. Po hymnie gasi się świece. Następuje
śpiew psalmów.
b. Po odśpiewaniu psalmów następuje
czytanie słowa Bożego oraz homilia o tematyce podsumowującej celebrację
Świętego Triduum Paschalnego oraz wprowadzającej do znaku chrzcielnicy.
c. Po homilii wszyscy zapalają świece
od Paschału i wyrusza procesja do chrzcielnicy przy śpiewie pieśni.
Tam kapłan zanurza kropidło w wodzie poświęconej w Wigilię Paschalną
i kropi zgromadzonych idąc pośród nich. W miejsce pokropienia może
być podchodzenie do chrzcielnicy, zanurzenie ręki w wodzie chrzcielnej
i uczynienie ze czcią znaku krzyżu. Ma to głęboki sens nawet jeśli
będzie trwało dłużej. Dla wielu będzie to jedyne w roku uroczyste
podejście do chrzcielnicy. Czyni to najpierw kapłan i usługujący,
a następnie wszyscy obecni. W tym czasie śpiewa się pieśni.
d. Po zakończeniu pokropienia lub
procesji do chrzcielnicy wszyscy śpiewają Magificat i uczestniczą
w dalszej części nieszporów, która przebiega zwyczajnie.
Okres Wielkanocny
554. "Paschał umieszcza się obok ambony albo obok ołtarza
i zapala się przynajmniej na wszystkie uroczyste obrzędy liturgiczne
tego okresu, to jest na Mszę, Jutrznię i Nieszpory, aż do Niedzieli
Zesłania Ducha Świętego. Po tej niedzieli paschał z czcią przechowuje
się w kaplicy chrzcielnej, aby od niego zapalać w czasie chrztu
świece ochrzczonych. Przy odprawianiu pogrzebu paschał ustawia się
obok katafalku, aby wskazywał, że śmierć jest dla chrześcijanina
jego prawdziwą Paschą. Poza Okresem Wielkanocnym nie zapala się
paschału, ani się go nie przechowuje w prezbiterium"470.
Celebracje
Okresu Zwykłego
555.
"Oprócz okresów mających własny charakter zostają trzydzieści
trzy lub trzydzieści cztery tygodnie w ciągu cyklu rocznego, w które
nie obchodzi się żadnej szczegółowej tajemnicy Chrystusa, lecz wspomina
się misterium Chrystusa w jego pełni, zwłaszcza w niedzielę. Ten
czas nazywa się Okresem Zwykłym"471.
Cześć oddawana NMP
556. "Obchodząc ten roczny cykl misteriów Chrystusa,
Kościół święty ze szczególną miłością oddaje cześć Najświętszej
Matce Bożej, Maryi, która nierozerwalnym węzłem związana jest ze
zbawczym dziełem swojego Syna. W Niej Kościół podziwia i wysławia
wspaniały owoc Odkupienia i jakby w przeczystym obrazie z radością
ogląda to, czym cały pragnie i spodziewa się być"472
Część Aniołów i Świętych
557. "Gdy Kościół w ciągu roku liturgicznego wspomina
męczenników i innych świętych, "głosi Misterium Paschalne"
w tych, "którzy współcierpieli i zostali współuwielbieni z
Chrystusem, przedstawia wiernym ich przykłady, pociągające wszystkich
przez Chrystusa do Ojca, a przez ich zasługi wyjednywa dobrodziejstwa
Boże""473.
|
