| |
CZĘŚĆ
DRUGA - RÓŻNORODNOŚĆ CELEBRACJI LITURGICZNYCH
ROZDZIAŁ
II - INNE SAKRAMENTY ŚWIĘTE
Uwagi
ogólne dotyczące wszystkich sakramentów
Sakramenty
wtajemniczenia chrześcijańskiego
Sakramenty
uzdrowienia
Sakramenty
w służbie komunii
417. "Całe życie liturgiczne Kościoła koncentruje się
wokół Ofiary eucharystycznej i sakramentów Por. Sobór Watykański
II, konst. Sacrosanctum Concilium, 6.. W Kościele jest siedem sakramentów:
chrzest, bierzmowanie, Eucharystia, pokuta, namaszczenie chorych,
sakrament święceń, małżeństwo
391.
418. "Sakramenty Nowego Prawa zostały ustanowione przez
Chrystusa. Jest ich siedem: chrzest, bierzmowanie, Eucharystia,
pokuta, namaszczenie chorych, sakrament święceń i małżeństwo. Sakramenty
te obejmują wszystkie etapy i wszystkie ważne momenty życia chrześcijanina:
sprawiają narodzenie i rozwój chrześcijańskiego życia wiary, uzdrowienie
i dar posłania. Widać w tym pewne podobieństwo, jakie istnieje między
etapami życia naturalnego a etapami życia duchowego392
419. "Idąc za tą analogią, Katechizm przedstawi najpierw
trzy sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego, następnie sakramenty
uzdrowienia i wreszcie sakramenty służące komunii i posłaniu wiernych.
Nie jest to oczywiście jedyny możliwy porządek, ale pozwala on dostrzec,
że sakramenty tworzą pewną strukturę, w której każdy z nich ma swoje
żywotne miejsce. W tej strukturze Eucharystia zajmuje wyjątkowe
miejsce jako "sakrament sakramentów": "Wszystkie
inne sakramenty są skierowane do niej jak do swego celu"393
420. Poniżej podane są tylko ogólne uwagi na temat sakramentów
oraz omówiony jest jeden z nich. W dalszym etapie pracy nad Ceremoniałem
omówione zostaną także pozostałe sakramenty.
Uwagi
ogólne dotyczące wszystkich sakramentów
421.
Podstawowym źródłem do zrozumienia i przygotowania celebracji każdego
sakramentu jest rytuał z jego wprowadzeniem teologiczno-pastoralnym.
Ta księga liturgiczna jest jedyną "bazą" celebracji każdego
z sakramentów. Wszystkie inne księgi mają w stosunku do niej jedynie
charakter pomocniczy. Należy posługiwać się zawsze najnowszym wydaniem
rytuału (tzw. Obrzędy), wydanym przez Konferencję Episkopatu Polski.
422. Wspólnotowa celebracja sakramentów ma, ze swej natury,
zawsze pierwszeństwo przed celebracją indywidualną i prywatną394.
423. Poza sakramentem pokuty i pojednania, wszystkie inne
mogą - i jeśli to tylko możliwe, to powinny - być celebrowane w
połączeniu z Mszą św. Dlatego dla wszystkich tych celebracji można
podać wiele wspólnych zasad. Dotyczą one przygotowania do sakramentu,
troskę o śpiewy i funkcje liturgiczne, przyjmowanie odpowiednich
postaw, a także właściwe zachowania kamerzystów i fotografów.
Odpowiednie przygotowanie
424. Do przyjęcia sakramentów należy się przygotować. Bezpośrednim
przygotowaniem jest często przeżycie tzw. Kręgu liturgicznego. Gromadzi
się na nim grono najbardziej zaangażowanych osób pod kierunkiem
kapłana lub osoby przez niego wskazaną. W czasie Kręgu następuje
odczytanie tekstów czytań i modlitw, które zostały wybrane na liturgię,
rozmowa na temat ich rozumienia i odniesienia do życia oraz omówienie
szczegółów dotyczących posług liturgicznych.
Troska o śpiewy i funkcje liturgiczne
425. Śpiewy w czasie sprawowania sakramentów są zazwyczaj
dosyć poważnym problemem. Często uczestnikami ślubów czy chrztów
są wierni, którzy nie chodzą co niedzielę do Kościoła. Należy jednak
i ten problem podjąć w parafii.
426. Również podejmowanie funkcji liturgicznych w czasie
sprawowania sakramentów stanowi często poważny problem. Szersze
wprowadzenie wiernych w spełnianie przeznaczonych dla nich funkcji
na pewno ułatwi ich podjęcie także w czasie sprawowania sakramentów
świętych.
Postawy uczestników celebracji
427. W czasie sprawowania sakramentów wierni często nie wiedzą,
jaką przyjąć postawę w danej części uroczystości. Warto więc o tym
pomyśleć wcześniej i wyjaśnić znaczenie postaw. Jeśli sakrament
udzielany jest w czasie Mszy świętej, obowiązują ogólne reguły dotyczące
Eucharystii. W czasie samego obrzędu sakramentalnego wierni przyjmują
postawę stojącą.
Fotografowie i kamerzyści
428. Często w czasie udzielania sakramentów są obecni kamerzyści
i fotografowie. Jest to zrozumiałe i korzystne. Jednak przy złej
postawie podejmujących tę posługę powaga i modlitewny nastrój uroczystości
mogą zostać poważnie zakłócone. Dlatego zainteresowani prosząc kogoś
o fotografowanie czy filmowanie powinni zapytać, czy osoba ta ma
upoważnienie do spełniania takiej funkcji w czasie liturgii. W diecezjach
organizowane są kursy przygotowujące kamerzystów i fotografów do
takiej posługi. Tylko osoby odpowiednio do tego przygotowane mogą
fotografować lub filmować liturgiczne uroczystości.
Sakramenty
wtajemniczenia chrześcijańskiego
429.
"Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego: chrzest, bierzmowanie
i Eucharystia są fundamentami całego życia chrześcijańskiego. "Uczestnictwo
w Boskiej naturze, które ludzie otrzymują w darze przez łaskę Chrystusa,
objawia pewną analogię do powstania, rozwoju i wzrostu życia naturalnego.
Wierni odrodzeni przez chrzest, zostają umocnieni przez sakrament
bierzmowania, a w Eucharystii otrzymują pokarm życia wiecznego.
W ten sposób przez sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego w
coraz większym stopniu osiągają skarby życia Bożego i postępują
w doskonałej miłości""395
430. Poniżej omówione są: sakrament chrztu i bierzmowania.
Eucharystii poświęcona jest osobna część Ceremoniału.
Chrzest
431. "Chrzest święty jest fundamentem całego życia chrześcijańskiego,
bramą życia w Duchu (vitae spiritualis ianua) i bramą otwierającą
dostęp do innych sakramentów. Przez chrzest zostajemy wyzwoleni
od grzechu i odrodzeni jako synowie Boży, stajemy się członkami
Chrystusa oraz zostajemy wszczepieni w Kościół i stajemy się uczestnikami
jego posłania Por. Sobór Florencki: DS 1314; KPK, kan. 204, § 1;
849; KKKW, kan. 675, § 1.: "Chrzest jest sakramentem odrodzenia
przez wodę i w słowie""396
432. Chrzest z zasady winien być celebrowany w niedzielę397.
Pełny i uroczysty obrzęd chrztu dzieci, sprawowany przez kapłana
lub diakona składa się z następujących części: obrzędu przyjęcia
dzieci; liturgii Słowa; liturgii sakramentu; obrzędów wyjaśniających;
obrzędów zakończenia.
OBRZĘD PRZYJĘCIA
433. W obrzędzie tym osoby odpowiedzialne za wychowanie dziecka
(rodzice), jak i powołane do współudziału w wychowaniu (chrzestni)
przedstawiają dziecko Kościołowi by je przyjął. Kościół zaś, przez
swego przedstawiciela wyraża radość z tego faktu (słowa powitania)
i upewnia się co do gotowości tych osób do wypełnienia obowiązków
związanych ze chrztem.
434. Obrzęd ma miejsce przy wejściu do świątyni, lub w innym
miejscu, gdzie rodzice oczekują na szafarza.
435. Obrzęd rozpoczyna się powitaniem zgromadzonych przez
szafarza. Wita on własnymi słowami, w których ma wspomnieć o radości
związanej z narodzeniem dziecka i zwrócić uwagę, że źródłem wszelkiego
życia jest Bóg, który we chrzcie daje człowiekowi życie łaski. Po
powitaniu następuje dialog, w którym szafarz pyta o imię dziecka
i o intencję, jaką kierują się rodzice przynoszący swoje dziecko
Kościołowi. Następnie, zwracając się do rodziców pyta ich o świadomość
obowiązku wychowania dziecka w wierze, a rodziców chrzestnych o
gotowość pomocy w tym dziele.
436. Dopełnieniem obrzędu przyjęcia jest znak krzyża, jaki
szafarz, a za nim rodzice i chrzestni kreślą na czole dziecka. To
naznaczenie odbywa się po deklaracji szafarza, że Kościół przyjmuje
dziecko do wspólnoty. Znak ten wyraża to przyjęcie a jednocześnie
wyraża cel tego sakramentu - upodobnienie do Chrystusa.
LITURGIA SŁOWA
437. Zasadniczy cel liturgii słowa, jakim zawsze jest ożywienie
wiary i ukazanie w świetle słowa Bożego sprawowanej tajemnicy, w
tym sakramencie ma szczególne znaczenie. Słuchanie słowa Bożego
w kontekście tego sakramentu stanowi niepowtarzalny moment objawienia
i wyjaśnienia natury oraz fundamentalnych zasad życia chrześcijańskiego.
438. Ponieważ słuchanie słowa Bożego wymaga większego skupienia,
jeśli to wskazane dzieci można przenieść do oddzielnego pomieszczenia.
Liturgia Słowa składa się z trzech zasadniczych części:
a. Czytanie i wyjaśnianie słowa Bożego;
lektura Pisma św. i wyjaśnienie przeczytanych tekstów w homilii
ma na celu przybliżenie słuchaczom tajemnicy chrztu i zachętę do
podjęcia obowiązków wynikających z przyjęcia tego sakramentu. Po
homilii wskazana jest chwila ciszy na osobistą modlitwę.
b. Modlitwa powszechna; jest ona
odpowiedzią na wysłuchane słowo Boże i wyrażeniem próśb, do których
skłania świadomość celów i trudów chrześcijańskiego życia. Modlitwa
ta rozpoczyna się wezwaniem, po którym następują prośby zakończone
litanijnymi wezwaniami o wstawiennictwo Świętych. Wezwania te można
uzupełnić imionami świętych patronów dzieci, kościoła czy miejscowości.
c. Modlitwa z egzorcyzmem i włożenie
ręki; zajmuje ona miejsce zwykłej modlitwy konkluzyjnej. Jej treść
przypomina, że dziecko, jako naznaczone grzechem pierworodnym, jest
również narażone na moc szatana. Modlitwa prosi zatem o uwolnienie
od grzechu pierworodnego i o moc Ducha Świętego do nowego życia.
Znakiem przekazania tej mocy jest gest nałożenia ręki, wykonywany
w ciszy a poprzedzony specjalną formułą.
LITURGIA SAKRAMENTU
439. Ta zasadnicza część obrzędu Chrztu św. składa się z trzech
elementów: a) przygotowania bezpośredniego, b) właściwego obrzędu
chrztu i c) obrzędów wyjaśniających.
a. Przygotowanie bezpośrednie rozpoczyna
się poświęceniem wody. Dokonuje się go przy każdym chrzcie z wyjątkiem
tych, celebrowanych w Okresie Wielkanocnym, kiedy używać należy
wody poświęconej w czasie Wigilii Paschalnej. Wówczas zamiast modlitwy
poświęcenia odmawia się modlitwę dziękczynną nad wodą. Następnym
aktem bezpośredniego przygotowania jest wyrzeczenie się zła i wyznanie
wiary. Aktu tego dopełniają rodzice i chrzestni za siebie ale ze
względu na chrzest dzieci, które mają wychować w wierze. Sens tego
aktu uświadamia szafarz w słowach wprowadzających. Do wyznania wiary
rodziców i chrzestnych przyłącza się całe zgromadzenie, które jako
lokalna wspólnota Kościoła powszechnego wiarę tę potwierdza razem
z szafarzem.
b. Chrzest - obmycie sakramentalne;
odbywa się przy chrzcielnicy. Szafarz pyta rodziców i chrzestnych,
czy chcą chrztu dziecka w tej wierze, którą wyznali, i po otrzymaniu
twierdzącej odpowiedzi dokonuje sakramentalnego znaku: trzykrotnie
zanurzając dziecko lub polewając je wodą wypowiada trynitarną formułę.
Wypada aby w tym momencie dziecko trzymane było przez jedno z rodziców,
chyba że słuszna przyczyna, jak silny miejscowy zwyczaj skłania
by czynili to chrzestni. Gdy dokonuje się chrztu przez zanurzenie,
dziecko podają rodzice a odbierają chrzestni. Bezpośrednio po chrzcie
- jeśli jest wiele dzieci, to po chrzcie każdego z osobna - uczestnicy
odmawiają lub śpiewają aklamację na uwielbienie Boga.
c. Obrzędy wyjaśniające; mają na
celu ukazanie skutków chrztu i jego eschatologiczny charakter. Pierwszym
z nich jest namaszczenie dziecka na szczycie głowy olejem krzyżma
sw. Oznacza ono, że ochrzczony został włączony w królewskie kapłaństwo
Chrystusa i dopuszczony do wspólnoty ludu Bożego. Dwa następne znaki:
włożenie białej szaty i wręczenie zapalonej świecy, to ukazanie
kim jest nowo ochrzczony. Biała szata (rytuał nie dopuszcza innej)
to szata zbawionych, zaś światło podane przez szafarza i zapalone
od paschału (nie można inaczej), to znak życia wiecznego wziętego
od Chrystusa. Ochrzczony ma swe podobieństwo do Chrystusa zachować
do uczty niebieskiej. Ma tam iść w nieskalanej szacie i ze światłem
wyjść na spotkanie Chrystusa. Zarówno szata jak i świeca winny być
dla każdego dziecka oddzielne, przyniesione przez chrzestnych, a
po chrzcie zabrane do domu jako pamiątka chrztu (OCD 18).
ZAKOŃCZENIE OBRZĘDU
440. Jeśli chrzest jest udzielany poza Mszą św. obrzędy zakończenia
maja za zadanie pokazać dalszą drogę chrześcijańskiej inicjacji
dziecka. Dlatego nawet wówczas odbywają się przy ołtarzu. Procesja
odbywana od chrzcielnicy do ołtarza jest zapowiedzią przyszłego
przyjścia ochrzczonych do stołu Eucharystii.
441. Przy ołtarzu szafarz wygłasza krótkie przemówienie,
w którym zwraca uwagę na związek między Chrztem a Eucharystią. Kończy
je wezwaniem do wspólnego odmówienia w imieniu ochrzczonych modlitwy
dzieci Bożych "Ojcze nasz..."
442. Liturgię kończy uroczyste błogosławieństwo, dobrane
odpowiednio z zaproponowanych w rytuale formuł. Po jego przyjęciu
zgromadzenie śpiewa stosowną pieśń dziękczynną.
443. Zaleca się, szczególnie tam gdzie jest taki zwyczaj,
aby ochrzczone dzieci zanieść przed ołtarz lub obraz Matki Bożej
i poleci Jej w opiekę.
Bierzmowanie
444. "Sakrament bierzmowania wraz z chrztem i Eucharystią
należy do "sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego",
którego jedność powinna być zachowywana. Należy zatem wyjaśniać
wiernym, że przyjęcie tego sakramentu jest konie1czne jako dopełnienie
łaski chrztuPor. Obrzędy bierzmowania, Praenotanda, 1.. Istotnie,
"przez sakrament bierzmowania (ochrzczeni) jeszcze ściślej
wiążą się z Kościołem, otrzymują szczególną moc Ducha Świętego i
w ten sposób jeszcze mocniej zobowiązani są, jako prawdziwi świadkowie
Chrystusa, do szerzenia wiary słowem i uczynkiem oraz do bronienia
jej""398
Sakramenty
uzdrowienia
445.
"Nasz Pan Jezus Chrystus, lekarz naszych dusz i ciał, który
odpuścił grzechy paralitykowi i przywrócił mu zdrowie ciałaPor.
Mk 2,1-12., chciał, by Kościół mocą Ducha Świętego kontynuował Jego
dzieło uzdrawiania i zbawiania, które obejmuje także jego członki.
Jest to celem dwóch sakramentów uzdrowienia: sakramentu pokuty i
namaszczenia chorych"399.
Pokuta
446. "Ci zaś, którzy przystępują do sakramentu pokuty,
otrzymują od miłosierdzia Bożego przebaczenie zniewagi wyrządzonej
Bogu i równocześnie dostępują pojednania z Kościołem, któremu, grzesząc,
zadali ranę, a który przyczynia się do ich nawrócenia miłością,
przykładem i modlitwą"400
Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 11..
Namaszczenie chorych
447. "Przez święte chorych namaszczenie i modlitwę kapłanów
cały Kościół poleca chorych cierpiącemu i uwielbionemu Panu, aby
ich podźwignął i zbawił; a nadto zachęca ich, aby łącząc się dobrowolnie
z męką i śmiercią Chrystusa, przysparzali dobra Ludowi Bożemu"401
Sakramenty
w służbie komunii
448. "Dwa inne sakramenty: święcenia (kapłaństwo) i małżeństwo
są nastawione na zbawienie innych ludzi. Przez służbę innym przyczyniają
się także do zbawienia osobistego. Udzielają one szczególnego posłania
w Kościele i służą budowaniu Ludu Bożego"402.
449. "Ci, którzy zostali już konsekrowani przez chrzest
i bierzmowaniePor. Sobór Watykański II, konst. Lumen gentium, 10.
do kapłaństwa wspólnego wszystkich wiernych, mogą otrzymać w sakramentach
święceń i małżeństwa szczególną konsekrację. Przyjmujący sakrament
święceń zostają konsekrowani, by w imię Chrystusa "karmili
Kościół słowem i łaską Bożą"Sobór Watykański II, konst. Lumen
gentium, 11.. Z kolei "osobny sakrament umacnia i jakby konsekruje
małżonków chrześcijańskich do obowiązków i godności ich stanu""403
Sakrament Święceń
450. "Sakrament święceń jest sakramentem, dzięki któremu
posłanie, powierzone przez Chrystusa Apostołom, nadal jest spełniane
w Kościele aż do końca czasów. Jest to więc sakrament posługi apostolskiej.
Obejmuje on trzy stopnie: episkopat, prezbiterat i diakonat"404.
Małżeństwo
451. "Przymierze małżeńskie, przez które mężczyzna i
kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej
natury na dobro małżonków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa,
zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do
godności sakramentu"405
|
