| |
III.
NAUCZANIE BISKUPÓW O LITURGII
Wskazania
Episkopatu Polski po ogłoszeniu nowego wydania
Ogólnego wprowadzenia do Mszału Rzymskiego
(przyjęte na 331. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski
dnia 9 marca 2005 r.)
Od
dnia 25 lutego 2004 r. w Polsce obowiązuje nowe wydanie Ogólnego
wprowadzenia do Mszału Rzymskiego. Ukazanie się tego dokumentu jest
okazją do przypomnienia niektórych zaleceń Kościoła na temat uczestnictwa
we Mszy świętej. Papież Jan Paweł II pisze w liście apostolskim
Mane nobiscum, Domine: "Konkretnym zobowiązaniem na ten Rok
Eucharystii, mogłoby być dokładne przestudiowanie przez każda wspólnotę
parafialną Ogólnego wprowadzenia do Mszału Rzymskiego".
Biskupi przekazują niniejsze Wskazania księżom i wiernym świeckim
w trosce o godne i zgodŹne z przepisami Kościoła sprawowanie Najświętszej
Eucharystii. Jest ona dla nas źródłem i szczytem całego życia. Została
nam powierzona przez Chrystusa nie jako jeden z wielu darów, lecz
"jako dar największy" (Jan Paweł II, Encyklika Ecclesia
de Eucharistia nr 11). Dlatego z wiarą i miłością zbliżamy się do
ołtarza Pańskiego.
Uczestnictwo w Najświętszej Eucharystii
1. "Celebracja Eucharystii jest czynnością
Chrystusa i Kościoła, czyli świętego ludu zjednoczonego i zorganizowanego
pod zwierzchnictwem biskupa. Należy ona do całego Ciała Kościoła,
ujawnia je i na nie oddziałuje; poszczególnych zaś jego członków
dotyczy w różny sposób, zależnie od zróżnicowania stanów, funkcji
i aktualnego uczestnictwa. W ten sposób lud chrześcijański, >rodzaj
wybrany, królewskie kapłaństwo, lud święty, naród nabyty< ujawnia
swoją zwartą i hierarchiczną strukturę. Wszyscy więc, czy to wyświęceni
szafarze czy to świeccy wierni, pełniący swój urząd posługi lub
swoją funkcję, winni wykonywać tylko to wszystko, co do nich należy"
(OWMR 91).
Przygotowanie do Eucharystii
2. W Wielki Czwartek Jezus posłał Piotra i Jana
z poleceniem: "Idźcie i przygotujcie nam Paschę, byśmy mogli
ją spożyć" (Łk 22, 8). Kościół to polecenie Pana zawsze odnosił
do siebie. Dziś również wymaga, aby "każdą celebrację liturgiczną
starannie przygotować przy zgodnym współudziale wszystkich zainteresowanych
oraz przy użyciu mszału i innych ksiąg liturgicznych, tak co do
strony obrzędowej, jak i spraw duszpasterskich czy muzyki"
(OWMR 111). Pośród tych działań szczególne znaczenie posiada przygotowanie
serc, które "jest wspólnym dziełem Ducha Świętego i zgromadzenia,
a szczególnie pełniących funkcje wynikające ze święceń (ministri)"
(KKK 1098).
3. Wszyscy udający się na sprawowanie Eucharystii
powinni się do niej przygotować przez post i modlitwę, przez pojednanie
z Bogiem i braćmi, a także przez rozważanie słowa Bożego i przygotowanie
daru ofiarnego. Trzeba gorliwie wypełniać polecenie Pana: "Jeśli
przyniesiesz swój dar przed ołtarz i wspomnisz, że brat twój ma
coś przeciw tobie, zostaw tam dar swój przed ołtarzem i najpierw
idź i pojednaj się z bratem swoim. Potem przyjdź i dar swój ofiaruj"
(Mt 5, 24).
4. Należy dbać o odpowiedni dobór śpiewów na poszczególne
części Mszy świętej. Odpowiednie pieśni znajdują się w zatwierdzonych
śpiewnikach liturgicznych. Wśród śpiewów mszalnych do najważniejszych
należą pieśni na wejście i Komunię, które zastępują antyfony podane
w formularzu. Powinny być tak staranie dobrane, aby nawiązywały
do myśli zawartej w antyfonie i zgadzały się z przeżywaną tajemnicą.
"Wśród cieszących się równym szacunkiem rodzajów śpiewu pierwsze
miejsce winien zajmować śpiew gregoriański jako własny śpiew liturgii
rzymskiej. Nie są bynajmniej wykluczone inne rodzaje muzyki, zwłaszcza
wielogłosowa, byleby odpowiadały duchowi czynności liturgicznej
i sprzyjały uczestnictwu wszystkich wiernych" (OWMR 41). Warunków
tych nie spełniają piosenki religijne, dlatego nie można ich śpiewać
w czasie liturgii.
5. Aby celebrowanie Eucharystii było czytelnym
znakiem godnie sprawowanym, bardzo ważne jest właściwe urządzenie
przestrzeni sakralnej, zwłaszcza prezbiterium. (Jest tak wówczas,
gdy podkreślona jest centralna rola ołtarza, przy którym sprawuje
się Mszę świętą; stół słowa Bożego, czyli ambona, nie jest pulpitem
przenośnym; a miejsce przewodniczenia, uwydatniające funkcję przewodniczącego
zgromadzenia, istnieje na stałe i jest odpowiednio wyeksponowane).
Ołtarz należy umieścić w prezbiterium na stałe w takim miejscu "by
rzeczywiście stanowił ośrodek, ku któremu spontanicznie zwracać
się będzie uwaga całego zgromadzenia wiernych" (OWMR 299).
Na ołtarzu lub obok niego należy umieścić krzyż z wizerunkiem Chrystusa
ukrzyżowanego (zob. OWMR 308). Należy zadbać o właściwe miejsce
i wygląd ambony - stołu słowa Bożego, która nie może być jedynie
zwykłym przenośnym pulpitem (zob. OWMR 309). Podobnie należy dowartościować
miejsce przewodniczenia, które powinno być stałe i odpowiednio wyeksponowane.
W tym względzie należy przestrzegać dokładnie normy podane w V rozdziale
OWMR.
6. "Należy również zachować w odpowiednim
czasie pełne czci milczenie. Jego natura zależy od czasu, w jakim
jest przewidziane w poszczególnych obrzędach. W akcie pokuty i po
wezwaniu do modlitwy wierni skupiają się w sobie; po czytaniu lub
homilii krótko rozważają to, co usłyszeli; po Komunii świętej zaś
wychwalają Boga w sercu i modlą się do Niego. Godne pochwały jest
zachowanie milczenia w kościele, w zakrystii i w przylegających
do niej pomieszczeniach już przed rozpoczęciem celebracji, aby wszyscy
pobożnie i godnie przygotowali się do sprawowania świętych czynności"
(OWMR 45).
7. Sprawowanie Eucharystii powinno się odznaczać
godnością i pięknem, gdyż jest ona celebracją paschalnego misterium
Chrystusa. "Kościół nigdy nie uległ pokusie zbanalizowania
tej Ťzażyłościť ze swym Oblubieńcem i nie zapominał, iż to On jest
także jego Panem, a Ťucztať pozostaje zawsze ucztą ofiarną, naznaczoną
krwią przelaną na Golgocie" (Jan Paweł II, Encyklika Ecclesia
de Eucharistia nr 48). Wyrazem miłości do Chrystusa i szacunku dla
świętych obrzędów jest także troska o czystość i piękno kościoła,
odpowiednie miejsca dla celebransa i usługujących, używanie godnych
szat i naczyń liturgicznych, a także stosowny strój uczestników
liturgii.
Obrzędy wstępne
8. W procesji wejścia można nieść kadzidło, krzyż,
świece oraz Ewangeliarz. Niosący Ewangeliarz bezpośrednio poprzedza
celebransa i koncelebransów (zob. OWMR 120 i 172). Nie niesie się
innych ksiąg ani przedmiotów. "Po przyjściu do ołtarza kapłan
i usługujący wykonują głęboki ukłon" (OWMR 122). Jeśli w prezbiterium
znajduje się tabernakulum z Najświętszym Sakramentem, po dojściu
do ołtarza przyklękają wszyscy, z wyjątkiem osób niosących znaki
przypominające o obecności Pana. Niosący krzyż, świece i EwanŹgeliarz
po dojściu do ołtarza czynią skłon głową i ustawiają lub kładą niesione
przedmioty na wyznaczonym miejscu. Podobnie czynią niosący kadzielnicę
i łódkę.
9. Po liturgicznym pozdrowieniu kapłan z miejsca
przewodniczenia, względnie diakon lub osoba świecka z miejsca wyznaczonego
dla komentatora (zob. OWMR 50 i 124) wprowadza wiernych w tematykę
i charakter celebracji, która się rozpoczyna. Wprowadzenie to powinno
być jasne i bardzo krótkie, aby nie zakłócać rytmu celebracji.
10. Kapłan wzywa do aktu pokuty. Po tym wezwaniu następuje obowiązkowa
chwila ciszy. Ordo Missae przewiduje cztery formy aktu pokuty. Należy
posługiwać się każdą z nich w sposób opisany w mszale. W 3. formie
aktu pokutnego, na wzór propozycji podanych w mszale kapłan może
układać inne, podobne i może ich wykonanie powierzyć lektorowi lub
kantorowi, zwłaszcza gdy są śpiewane. W niedzielę, zwłaszcza w okresie
wielkanocnym, zaleca się aspersję, jako formę aktu pokuty. Nie można
zastępować aktu pokuty dowolnymi modlitwami lub śpiewami.
Liturgia słowa
11. "Liturgię słowa należy sprawować tak,
aby sprzyjała medytacji. Dlatego trzeba unikać jakiegokolwiek pośpiechu,
który utrudniałby skupienie. Stosowne są w niej także odpowiednie
do poziomu zgromadzenia krótkie chwile milczenia, w których wierni
pod wpływem Ducha Świętego mogliby przyjąć słowo sercem i przygotować
na nie odpowiedź przez modlitwę. Te chwile ciszy można z pożytkiem
zachować np. przed samym rozpoczęciem Liturgii słowa, po pierwszym
i drugim czytaniu oraz po homilii" (OWMR 56).
12. Kapłan przewodniczący lub odpowiedni komentator
w krótkich słowach może przed czytaniami wprowadzić wiernych do
liturgii słowa (zob. OWMR 31, 105 b). Miejscem wykonywania czytań
jest ambona. Godność słowa Bożego wymaga, aby czytający posługiwał
się zawsze Lekcjonarzem mszalnym, a nie kartką z tekstem czytania.
13. Wykonywanie czytań poprzedzających Ewangelię
należy do lektorów. Wspólnota powinna przygotowywać do tej funkcji
zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Z zasady czytania powinni wykonywać
dorośli, także we Mszach z udziałem dzieci. Po odczytaniu pierwszego
lub drugiego czytania lektor w czasie wypowiadania aklamacji: Oto
słowo Boże nie unosi lekcjonarza i nie ukazuje go wiernym.
14. Psalm responsoryjny, który następuje po pierwszym
czytaniu, powinien być śpiewany cały lub przynajmniej jego refren.
Psałterzysta, czyli kantor psalmu, stojąc na ambonie, wykonuje wersety
psalmu, podczas gdy całe zgromadzenie siedzi i słucha oraz uczestniczy
w śpiewie refrenu. Psalm może wykonywać mężczyzna lub kobieta. Jest
to proklamacja słowa Bożego - co czyni jedna osoba - więc nie należy
tego śpiewu powierzać scholi ani chórowi. "Czytań ani psalmu
responsoryjnego, w których zawiera się słowo Boże, nie wolno zastępować
innymi tekstami, nie biblijnymi" (OWMR 57).
15. Aklamacja przed Ewangelią "stanowi samodzielny
obrzęd, przez który zgromadzenie przyjmuje i pozdrawia Pana mającego
doń przemawiać oraz śpiewem wyznaje wiarę" (OWMR 62). Nie jest
ona głoszeniem słowa Bożego do zgromadzonych wiernych, lecz radosnym
śpiewem wspólnoty skierowanym do Chrystusa. Powinna więc wykonywać
ją schola lub kantor albo organista, włączając w śpiew całe zgromadzenie.
"Jeśli nie śpiewa się Alleluja lub wersetu przed Ewangelią,
można je opuścić" (OWMR 63 c).
16. Jeżeli Mszy świętej przewodniczy biskup, a nie ma diakona,
jeden z prezbiteŹrów koncelebransów mający wygłosić Ewangelię prosi
biskupa o błogosławieństwo. "Podczas koncelebracji, której
przewodniczy prezbiter, koncelebrans mający pod nieobecność diakona
głosić Ewangelię nie prosi głównego celebransa o błogosławieństwo
ani go nie otrzymuje" (OWMR 212).
17. Po odśpiewaniu aklamacji przed Ewangelią "uczestnicy
zwracają się w stronę ambony, okazując szczególną cześć dla Ewangelii
Chrystusa" (OWMR 133). Czytający Ewangelię czyni znak krzyża
na księdze. Gdy kapłan czyni znak krzyża na czole, ustach i piersiach
mówiąc: Słowa Ewangelii według świętego N., wszyscy zgromadzeni
czynią podobnie. Wykonują potrójny znak krzyża, a następnie wypowiadają
aklamację: Chwała Tobie, Panie (zob. OWMR 134).
18. Proklamujący Ewangelię, po jej odczytaniu, nie unosi
Ewangeliarza i nie ukaŹzuje go wiernym w czasie wypowiadania aklamacji:
Oto słowo Pańskie. Słowo zostało wygłoszone i żyje teraz w ludzkich
sercach.
19. Po proklamacji Ewangelii można odśpiewać: Alleluja
lub: Chwała Tobie, słowo Boże. Taki śpiew zaleca się w uroczystych
celebracjach. Nie śpiewa się wtedy wersetu z Pisma Świętego, lecz
samą aklamację.
20. "Kiedy diakon posługuje biskupowi, zanosi
mu księgę do ucałowania albo sam ją całuje, mówiąc cicho: Niech
słowa Ewangelii itd. Podczas bardziej uroczystych celebracji biskup
zależnie od uznania błogosławi lud księgą Ewangelii" (OWMR
175).
21. Po odczytaniu Ewangelii Ewangeliarz można zanieść
na stosowne i godne miejsce (zob. OWMR 175, a także 117 i 139 oraz
306).
22. Tam, gdzie zachował się zwyczaj śpiewania pieśni
do Ducha Świętego przed czytaniami lub przed homilią, można ją wykonać
właśnie w tym miejscu liturgii słowa. Tam, gdzie nie było takiego
zwyczaju, nie należy wprowadzać śpiewu pieśni do Ducha Świętego
przed homilią.
23. "Homilia, będąca częścią liturgii, jest bardzo
zalecana: stanowi bowiem poŹkarm konieczny dla podtrzymania chrześcijańskiego
życia" (OWMR 65). "Homilię winien z zasady głosić kapłan
celebrujący. Może on ją zlecić kapłanowi koncelebrującemu lub niekiedy,
zależnie od okoliczności, także diakonowi, nigdy zaś osobie świeckiej.
W szczególnych przypadkach i ze słusznej przyczyny homilię może
wygłosić także biskup lub prezbiter, który uczestniczy w celebracji,
choć nie może koncelebrować" (OWMR 66).
24. Zachowujemy tradycyjną formę wyznania wiary w niedziele
i uroczystości. Jest nią symbol nicejsko-konstantynopolitański.
Zgodnie z nowym Missale Romanum: "W miejsce symbolu nicejsko-konstantynopolitańskiego,
zwłaszcza w czasie Wielkiego Postu i w okresie wielkanocnym, można
użyć symbolu chrzcielnego Kościoła Rzymskiego zwanego Składem Apostolskim"
(Ordo Missae nr 19). Zaleca się, by w większe uroczystości wyznanie
wiary było śpiewane.
25. W czasie wyznania wiary wszyscy głęboko się pochylają
na słowa: "I za sprawą Ducha Świętego przyjął ciało z Maryi
Dziewicy i stał się człowiekiem" względnie "który się
począł z Ducha Świętego, narodził się z Maryi Panny". Klękają
zaś na te słowa w uroczystość Zwiastowania i Narodzenia Pańskiego
(zob. OWMR 137).
26. Przewodniczący celebracji z miejsca przewodniczenia
rozpoczyna i kończy modlitwę powszechną (zob. OWMR 71 i 108). Odczytywanie
wezwań tej modlitwy nie należy do kapłana. Wezwania wygłasza diakon
lub kantor, lub lektor, lub inny wierny świecki. Może to czynić
z ambony lub z innego odpowiedniego miejsca. Wezwania te winny być
nieliczne, ułożone w duchu mądrej wolności, zwięzłe i wyrażające
błagania całej wspólnoty. Ma ich być przynajmniej cztery, a najwyżej
sześć. W modlitwie powszechnej należy uwzględnić następujące intencje:
za Kościół, za rządzących i o zbawienie całego świata, za doświadczonych
trudnościami i za miejscową wspólnotę (zob. OWMR 70).
Przygotowanie darów
27. "Po zakończeniu modlitwy powszechnej wszyscy
siadają i rozpoczyna się śpiew na przygotowanie darów. Akolita albo
inny świecki ministrant umieszcza na ołtarzu korporał, puryfikaterz,
kielich, palkę i mszał" (OWMR 139). Czynności związanych z
przygotowaniem darów oraz umieszczenie na ołtarzu wszystkiego, co
potrzeba, nie wolno rozpocząć przed zakończeniem modlitwy powszechnej.
Po przygotowaniu ołtarza przynoszone są dary chleba i wina. Zaleca
się, aby te owoce ziemi i pracy człowieka, wyrażające ludzki udział
w ofierze Chrystusa, były przynoszone w sposób uroczysty, w procesji.
Do ołtarza można także przynosić dary na potrzeby ubogich lub kościoła.
W czasie całego obrzędu przygotowania darów (łącznie z procesją)
wierni siedzą do wezwania "Módlcie się ..." wyłącznie
i wykonują odpowiednio dobrany śpiew (zob. OWMR 74, 139), jeśli
używa się kadzidła, wierni wstają na okadzenie kapłana.
28. "Chleb i wino stają się poniekąd symbolem
wszystkiego, co zgromadzenie eucharystyczne przynosi od siebie w
darze Bogu i co ofiaruje w duchu" (Jan Paweł II, List o tajemnicy
i kulcie Eucharystii nr 9). W procesji należy przynosić dary wyrażające
jednocześnie duchowe ofiary człowieka. Taką funkcję spełniają przede
wszystkim dary chleba i wina przeznaczone do konsekracji. "Natura
znaku domaga się tego, by materia służąca do sprawowania Eucharystii
miała wygląd pokarmu. Wynika stąd, że chleb eucharystyczny, jakkolwiek
niekwaszony i w formie tradycyjnej, powinien być tak przyrządzony,
aby kapłan w czasie Mszy z ludem mógł rzeczywiście przełamać Hostię
na kilka części i rozdzielić przynajmniej niektórym wiernym. Nie
wyklucza się jednak małych hostii, gdy wymaga tego większa liczba
przyjmujących Komunię świętą lub inne racje duszpasterskie"
(OWMR 321).
"Chrześcijanie od początku przynoszą na Eucharystię, wraz z
chlebem i winem, dary, które mają być rozdane potrzebującym. Ten
zwyczaj kolekty, zawsze aktualny, czerpie z przykładu Chrystusa,
który stał się ubogi, aby nas ubogacić: >Kogo stać na to, a ma
dobrą wolę, ofiarowuje datki, jakie chce i może, po czym całą zbiórkę
składa się na ręce przełożonego. Roztacza on opiekę nad sierotami,
wdowami, chorymi lub też cierpiącymi niedostatek z innego powodu,
a także nad więźniami oraz przebywającymi w gminie, jednym słowem
spieszy z pomocą wszystkim potrzebującym<" (KKK 1351). Dary
materialne składa się w odpowiednim miejscu obok stołu eucharystycznego
(zob. OWMR 73).
29. W przygotowywaniu darów i przynoszeniu ich
w procesji do ołtarza należy zachować następujące zasady:
Naczynia z chlebem i ampułki z winem i wodą należy przed Mszą świętą
przygotować w odpoŹwiednim miejscu kościoła. Wyznaczone osoby przynoszą
je w czasie obrzędu przygotowania darów i wręczają kapłanowi. On
je przyjmuje i przy ołtarzu przedstawia Bogu w modlitwie.
Jeśli oprócz chleba i wina niesie się także dary na potrzeby biednych
lub kościoła, należy je nieść na początku procesji. Na końcu idą
osoby niosące chleb i wino.
Dary pieniężne powinno się zbierać tylko w czasie przygotowania
darów. Nie należy rozpoczynać zbierania wcześniej, ani też przedłużać
na czas Modlitwy eucharystycznej, a więc trzeba je zakończyć przed
prefacją. W niektórych przypadkach konieczne jest wyznaczenie do
tej funkcji więcej osób. Tej składki nie powinien zbierać kapłan
przewodniczący celebracji.
Modlitwa eucharystyczna
30. Przed prefacją, nigdy zaś w czasie samej prefacji,
kapłan w krótkich słowach może wprowadzić wiernych do Modlitwy eucharystycznej.
Zaleca się śpiew aklamacji Święty (zob. OWMR, 79 b).
31. Należy zgodnie z przepisami korzystać ze wszystkich
Modlitw eucharystycznych, a także aklamacji po przeistoczeniu znajdujących
się w Mszale Rzymskim (por. OWMR nr 365). "Nie wolno przełamywać
Hostii podczas słów konsekracyjnych" (Instrukcja Redemptionis
Sacramentum nr 55). Imię biskupa należy wymieniać według wskazań
zawartych w Mszale przed Pierwszą Modlitwą eucharystyczną oraz w
OWMR 149. Nie wolno wymieniać osób, które nie mają święceń biskupich.
Obrzędy Komunii świętej
32. Modlitwę Ojcze nasz z rękami rozłożonymi odmawiają
tylko kapłani celebrujący i koncelebrujący.
33. Znakiem pokoju jest ukłon w stronę najbliżej
stojących uczestników Mszy świętej lub podanie im ręki. Ten gest
wykonuje się w milczeniu lub wypowiada słowa: Pokój Pański niech
zawsze będzie z tobą albo: Pokój z tobą, na co przyjmujący odpowiada:
Amen. Należy jednak zachować jednolitość znaku w danym zgromadzeniu
(zob. OWMR 42). Nie wolno używać formuły: Pokój nam wszystkim. Kapłan
może przekazać znak pokoju usługującym, zawsze jednak pozostaje
w prezbiterium, aby nie zakłócać celebracji. Niech uczyni podobnie,
to znaczy pozostanie w prezbiterium, jeśli dla słusznej przyczyny
pragnie przekazać znak pokoju niektórym wiernym. Wypada, aby każdy
z umiarem przekazywał znak pokoju osobom najbliżej stojącym (zob.
OWMR 82 i 154).
34. Po zakończeniu śpiewu: Baranku Boży należy
zachować chwilę ciszy na indywidualną modlitwę. "Modlitwą odmaŹwianą
po cichu kapłan przygotowuje się do owocnego przyjęcia Ciała i Krwi
Chrystusa. Wierni czynią to samo, modląc się w milczeniu" (OWMR
84). Na słowa: Oto Baranek Boży i następujący po nim akt pokory
kapłan ukazuje Hostię trzymając ją albo nad pateną albo nad kielichem
(zob. tamże).
35. "Zgodnie z tym, co oznacza Eucharystia,
jest rzeczą właściwą, by wierni, jeśli tylko spełniają wymagane
warunki, przyjmowali Komunię, gdy uczestniczą we Mszy świętej"
(KKK 1388, przypis do tego punktu zaznacza: "W tym samym dniu
wierni mogą przyjąć Najświętszą Eucharystię najwyżej drugi raz tylko
wtedy, kiedy po raz wtóry uczestniczą w całej Mszy św."). Należy
budzić w sercach wiernych głód chleba eucharystycznego i pragnienie
trwania w zjednoŹczeŹniu z Jezusem w codziennym życiu.
36. "Jest bardzo pożądane, aby wierni podobnie
jak kapłan, który jest do tego zobowiązany, przyjmowali Ciało Pańskie
z hostii konsekrowanych w czasie danej Mszy świętej, a w przewidzianych
przypadkach przystępowali do kielicha. Dzięki temu Komunia święta
ukaże się także przez znaki jako uczestnictwo w aktualnie sprawowanej
Ofierze" (OWMR 85). Do Mszy świętej można używać jednej większej
i głębszej pateny, na której konsekruje się hostię dla kapłana i
komunikanty dla wiernych. Gdy rozdających Komunię świętą jest więcej
i biorą puszki z tabernakulum, powinni w czasie śpiewu: Baranku
Boży przynieść naczynia z konsekrowanymi PostaŹciami na ołtarz i
stamtąd je wziąć po modlitwie: Panie, nie jestem godzien, by iść
rozdawać Komunię świętą.
37. "Kiedy kapłan przyjmuje Najświętszy Sakrament,
rozpoczyna się śpiew na Komunię... Trzeba zadbać o to, aby i śpiewacy
mogli dogodnie przystąpić do Komunii świętej" (OWMR nr 86).
Powinni to uczynić w czasie Mszy świętej, a nie po jej zakończeniu.
38. Zaleca się procesyjne podchodzenie do przyjęcia
Komunii świętej (zob. OWMR 44, 86 i 160). Ciało Pana jest bowiem
pokarmem na drodze do życia wiecznego. Komunię świętą można przyjąć
w postawie klęczącej lub stojącej. Postawę stojącą należy zachować
zawsze, gdy Komunii świętej udziela się pod obiema postaciami. Wierni
przyjmujący Ciało Pańskie w postawie stojącej wykonują wcześniej
skłon ciała lub przyklękają na jedno kolano.
39. Zgodnie z OWMR 387 biskup diecezjalny powinien
określić przepisy dotyczące udzielania Komunii świętej pod obiema
postaciami na terenie jego diecezji.
40. Komunii świętej udziela się przez podanie Hostii
wprost do ust. Jeżeli jednak ktoś prosi o Komunię na rękę przez
gest wyciągniętych dłoni, należy mu w taki sposób jej udzielić.
Przyjmujący winien spożyć Ciało Pańskie wobec szafarza. Wierni przystępujący
do Komunii świętej nie mogą sami brać konsekrowanego Chleba ani
Kielicha Krwi Pańskiej (zob. OWMR 160). Nie wolno im też podawać
na rękę Hostii zanurzonej we Krwi Pańskiej.
41. Po Komunii świętej puryfikuje się z boku ołtarza albo
przy kredensie patenę, kielich lub puszkę. Obrzędu tego nie należy
przedłużać. "Jeżeli naczynia zostały oczyszczone przy ołtarzu,
ministrant odnosi je na kredens. Można jednak naczynia do puryfikacji,
zwłaszcza gdy jest ich wiele, pozostawić odpowiednio nakryte na
ołtarzu lub na kredensie na rozłożonym korporale, a po Mszy świętej,
gdy lud zostanie odesłany, dokonać oczyszczenia" (OWMR 163,
por. 183 i 192).
42. "Po rozdaniu Komunii św. zależnie od okoliczności
kapłan i wierni przez pewien czas modlą się w ciszy. Jeśli okaże
się to stosowne, całe zgromadzenie może też wykonać psalm lub inną
pieśń pochwalną albo hymn" (OWMR 88). Niech jako owoc Roku
Eucharystii pozostanie w naszych wspólnotach praktyka śpiewów uwielbienia
po Komunii świętej.
Obrzędy zakończenia
43. Po modlitwie po Komunii można podać ogłoszenia
duszpasterskie. Powinny one być jednak krótkie. Jeśli przed rozesłaniem
przemawia osoba świecka czyni to nie z ambony, lecz od mikrofonu
z miejsca przeznaczonego dla komentatora. Ambony nie powinno się
wykorzystywać do wystąpień (przemówień), które nie są związane z
proklamacją słowa Bożego.
44. W obrzędach rozesłania poleca się korzystanie
z różnych formuł błogosławieństwa. Poza błogosławieństwem zwykłym
przewidziane są na niektóre ważniejsze dni i celebracje błogosławieństwa
uroczyste, a także modlitwy nad ludem.
45. "Rozesłanie po Mszy św. to nakaz, który
pobudza każdego chrześcijanina do zaangażowania w szerzenie Ewangelii
i ożywianie społeczeństwa duchem chrześcijańskim" (Jan Paweł
II, Mane nobiscum, Domine nr 24). Liturgia powinna być tak przygotowana
i sprawowana, aby wierni wyszli z niej przeniknięci mocą Chrystusa
zmartwychwstałego. Wracając do zakrystii po zakończeniu Mszy świętej
można nieść krzyż i świece.
Gesty i postawy uczestników oraz spełniane przez nich
funkcje
46. W celebracji liturgii kapłan i wierni świeccy
spełniają wiele gestów. Są one złączone z wypowiadanymi modlitwami
lub aklamacjami. Zalecony gest spełniają więc te osoby, które odmawiają
daną modlitwę. Dlatego wszyscy biją się w piersi podczas aktu pokuty
i wszyscy kłaniają się w odpowiednim momencie w czasie odmawiania
Wyznania wiary, gdy wymawiają słowa: i za sprawą Ducha Świętego
oraz czynią skłon głowy, gdy wymawiają razem imiona Trzech Osób
Boskich, imię Jezusa, Najświętszej Maryi Panny oraz Świętego, na
którego cześć odprawia się Mszę św. (OWMR 274). Natomiast tylko
kapłan spełnia gesty, które są nakazane w czasie modlitwy eucharystycznej
(w pierwszej modlitwie się kłania, na zakończenie modlitwy ofiarowania
czyni znak krzyża na sobie, bije się w piersi, - na słowa Również
nam, Twoim grzesznym sługom czynią to także koncelebransi [OWMR
222e, 224] - podnosi oczy w górę, we wszystkich modlitwach wyciąga
ręce nad chlebem i winem w czasie epiklezy. W pierwszej modlitwie
eucharystycznej wszyscy koncelebransi w odpowiednim momentach razem,
kłaniają się, biją się w piersi i czynią znak krzyża. We wszystkich
modlitwach eucharystycznych razem wyciągają ręce nad chlebem i winem
w czasie epiklezy i konsekracji oraz rozkładają ręce, gdy wypowiadają
słowa Modlitwy eucharystycznej.
Postawy uczestników Eucharystii
47. "Zachowywanie przez wszystkich uczestników
jednolitych postaw ciała jest znakiem jedności członków chrześcijańskiej
wspólnoty zgromadzonych na sprawowanie świętej liturgii: wyrażają
one bowiem i kształtują duchowe przeżycia uczestniczących"
(OWMR 42).
48. Wierni stoją: od wejścia kapłana aż do kolekty
włącznie; podczas śpiewu przed Ewangelią, w czasie Ewangelii, wyznania
wiary i modlitwy powszechnej, od wezwania: Módlcie się, aby
aż
do Baranku Boży, z wyjątkiem modlitwy epikletycznej i słów przeistoczenia;
w czasie modlitwy po Komunii i zakończenia Mszy świętej.
49. Wierni mogą siedzieć: w czasie czytań i psalmu
responsoryjnego; w czasie homilii; w czasie przygotowania darów;
w czasie rozdzielania Komunii świętej i milczenia po Niej.
50. Wierni klęczą: w czasie modlitwy epikletycznej
i przeistoczenia (wierni klękają na epiklezę, a wstają przed aklamacją
po przeistoczeniu); na słowa: Oto Baranek Boży; Panie, nie jestem
godzien; mogą klęczeć w czasie przyjmowania Komunii świętej, jeżeli
taka forma została przyjęta we wspólnocie; mogą klęczeć od śpiewu
Święty do doksologii: Przez Chrystusa, z Chrystusem, jeśli taki
zwyczaj istnieje we wspólnocie (zob. OWMR 43).
51. Ludzie w starszym wieku, słabi i chorzy, mogą
siedzieć w czasie całej Mszy świętej i nie należy ich niepokoić.
Podobnie w kaplicach szpitali i zakładów specjalnych trzeba uwzględnić
stan zdrowia uczestników.
Funkcje liturgiczne spełniane przez wiernych świeckich
52. Zgodnie z OWMR 91 wierni świeccy, po odpowiednim
przygotowaniu, powinni spełniać w liturgii wszystkie funkcje, które
są dla nich przeznaczone, a więc czytać słowo Boże z wyjątkiem Ewangelii,
śpiewać psalm responsoryjny i werset przed Ewangelią, odczytywać
wezwania modlitwy powszechnej oraz komentarze, posługiwać przy ołtarzu
i przy miejscu przewodniczenia troszcząc się o mszał, kielich i
patenę, kadzidło i krzyż, światło i wodę. Oni także powinni przynosić
do ołtarza chleb i wino jako dary ludu Bożego, zbierać składkę,
pełnić funkcję kantora lub organisty, ożywiać śpiew zgromadzenia
i wykonywać niektóre śpiewy jako schola lub chór. Nadzwyczajni szafarze
Komunii świętej mogą zgodnie z prawem pomagać w udzielaniu Komunii
świętej i zanosić ją chorym.
53. Wszystkie te funkcje mogą spełniać zarówno
mężczyźni jak i kobiety, z wyjątkiem czynności, które są bezpośrednio
usługiwaniem kapłanowi przy ołtarzu i przy miejscu przewodniczenia.
Funkcje te są zarezerwowane dla męskiej służby liturgicznej (ministrantów).
Mogą być powierzone dziewczętom (ministrantkom) tylko wtedy, gdy
udzielił na to wyraźnej zgody biskup diecezjalny. On zaś, aby taką
zgodę wydać, powinien zasięgnąć opinii Konferencji Episkopatu Polski
(zob. Wyjaśnienie Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów
z 15 marca 1994 r. przypomniane i potwierdzone przez prefekta tejże
KonŹgregacji 27 lipca 2001 r.) . W Polsce do posługi nadzwyczajnego
szafarza Komunii świętej dopuszczani są dziś tylko mężczyźni.
54. Należy otaczać szczególną opieką duszpasterską
zespoły ministrantów i scholi dziecięcych i młodzieżowych. Są to
bowiem środowiska sprzyjające rozwojowi wiary, kształtowania charakterów
i dojrzewaniu życiowego powołania, także powołań do kapłaństwa i
życia zakonnego.
Msze święte transmitowane przez radio lub telewizję
55. Msze św. przekazywane za pomocą radia, telewizji
i internetu powinny być bardzo starannie przygotowane i sprawowane
w sposób wzorowy (zob. Instrukcja Inaestimabile donum, nr 19). "Tego
rodzaju transmisje same w sobie nie pozwalają oczywiście wypełnić
obowiązku niedzielnego, to bowiem wymaga udziału w zgromadzeniu
braci, którzy spotykają się w określonym miejscu, z czym wiąże się
też możliwość komunii eucharystycznej. Dla tych jednak, którzy z
różnych przyczyn nie mogą uczestniczyć w Eucharystii i są tym samym
zwolnieni z obowiązku niedzielnego, transmisja telewizyjna lub radiowa
stanowi cenną pomoc, zwłaszcza jeśli towarzyszy jej ofiarna posługa
nadzwyczajnych szafarzy Eucharystii, którzy przynoszą ją chorym,
a wraz z nią pozdrowienie i solidarność całej wspólnoty" (Jan
Paweł II, Adhortacja apostolska Dies Domini, nr 54).
+
Arcybiskup Józef Michalik,
Przewodniczący
Konferencji Episkopatu Polski
+
Bp Stefan Cichy
Przewodniczący Komisji Episkopatu
ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów
Warszawa,
dnia 9 marca 2005 r.
|
